«Баталы батыр арымас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бата алған, үлкендердің ақ тілегін арқалаған батыр арымайды, яғни әлсіремейді, қажымайды. Мақал үлкендердің, ата-ананың, елдің ақ тілегі адамға күш беретінін айтады. Бата — тек сөз емес, сенім мен рухани демеу: оны алған адам өзін жалғыз сезінбейді, артында ел тұрғанын біледі, сондықтан жігері таусылмайды. Халық ұғымында ата-ананың разылығымен басталған жолдың сәті түседі деген сенім бар, мақал соны білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Бата — үлкеннің жасқа айтқан ақ тілегі, игі ниеті; жорыққа, жолға, жаңа іске аттанған адам алдымен бата алатын. Арымау — арып-ашпау, жүдемеу, қажымау; «арыған ат» деп ұзақ жолда жүдеген атты айтады. Мақал «баталы — батыр» сөздерінің үндестігіне құрылған: екі сөз бір түбірдей естіледі, бейне батаның өзі батырлықтың бастауы. Ат пен жолдан алынған «арымас» етістігі жорықтың ұзақ сапарын еске салады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жолға, жарысқа, оқуға аттанған жасқа бата берген соң, не бата алудың маңызын айтқанда қолданады. Мысалы, әскерге аттанып бара жатқан немересіне атасы бата беріп, соңынан: «Баталы батыр арымас, жолың болсын», — дейді. Рухани мәні бар салмақты сөз, оны әзілге айналдырмаған жөн.
Қолданылу жағдаяттары
— Жас палуан облыстық жарысқа аттанар алдында ауылдың ақсақалына барып бата алады. Ақсақал мақалды айтып, арқасынан қағады.
— Шетелге оқуға кететін қыз әжесінің ақ батасын алады. Әжесі мақалды айтып, көзіне жас алады.