Батырға оқ дарымайды,
Батылға жау жоламайды.

Негізгі мағынасы

Мақал батыр мен батыл адамды қатер де, жау да айналып өтетінін айтады. Тура мағынасында оқ батырға тимейді, тисе де өтпейді; бұл халықтың батырға деген сенімі, оны киелі, қорғалған адам деп танығаны. Ауыспалы мағынасында батыл адамнан жау қаймығады, оған жақындауға батпайды: батылдықтың өзі қорған. Қорқақты жау қуады, ал батылдан жау қашады деген ой осы мақалдың өзегі.

Образдар мен теңеулер

Дарымау — тимеу, өтпеу, әсер етпеу: оқ дарымайды, сөз дарымайды. Батырлар жырында батырға оқ та, найза да өтпейтіні жиі айтылады; ол аруақ қолдаған адам ретінде суреттеледі. Жоламау — жақындамау, маңына бармау. Батыр мен батыл, оқ пен жау сөздері екі жолда параллель тұр: бірінші жол батырдың киелілігін, екінші жол батылдың айбынын көрсетеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды батыл, ержүрек адамды мадақтағанда немесе қорқып тұрған адамға жігер беру үшін айтады. Кейде қатерлі жағдайдан аман шыққан адамға әзіл аралас сүйсінумен айтылады. Интонациясы — мақтау, сенім. Қауіп-қатерді елемеуге итермелеу үшін айту орынсыз. Мысалы, қауіпті сапардан аман оралған досына: «Батырға оқ дарымайды деген осы, аман келдің».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылда кешке иттер үріп тұрған көшеден қорықпай өтіп кеткен ұлына әкесі күліп, осы мақалды айтады.
— Мектеп ауласында кішкентай балаларды бұзақылардан қорғап шыққан оқушыны мұғалімі мақтап, батылға жау жоламайды дейді.