Батыр - аңғал, палуан - аптық.
«Батыр - аңғал, палуан - аптық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Батыр аңғал, ақкөңіл, айласыз келеді; палуан аптық, яғни асығыс, қызба, тез ентігіп, сасып қалады. Мақал күшті адамдардың да өз осал тұсы болатынын айтады. Батыр ашық жүректі, сондықтан оны алдау оңай, ол айлаға сенгіш. Палуан күшіне сеніп, асығып, қызуланып, бір сәтте демі мен сабырын жоғалтады. Ой мынада: күш пен ерлік әрдайым ақыл мен сабырмен қатар жүре бермейді, күштіге де ақылшы, сақтық керек.
Образдар мен теңеулер
Аңғал — ақкөңіл, айласыз, бәріне сенгіш адам. Аптығу — асып-сасу, алқыну, ентігу; аптыққан адам демін тез алып, сабырын жоғалтады. Батыр мен палуан жақын ұғымдар, бірақ қазақ оларды ажыратады: батыр — соғыстағы ер, палуан — күресте күшін сынайтын алып. Екеуінің кемшілігі де өз күшінен туады: батыр ешкімнен қорықпағандықтан айла күтпейді, палуан күшіне сеніп асығады. Тең екі бөліктен тұратын қысқа құрылым мақалды мінездемеге ұқсатады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды күшті, батыл адамның аңғалдығынан не асығыстығынан ұтылғанын көргенде, кейде жылы әзілмен айтады. Ескерту ретінде де қолданылады: күшіңе сеніп, сақтықты ұмытпа. Мысалы, алаяқтардың уәдесіне сеніп, ақшасын берген мықты жігіт туралы досы: «Батыр — аңғал, палуан — аптық деген рас», — дейді. Мақал батырлықты кемсіту үшін емес, оның осал жерін көрсету үшін айтылады.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы күресте ең мықты жігіт қарсыласының алдамшы қимылына сеніп, құлап қалады. Ақсақал мақалды айтып, басын шайқайды.
— Жаттықтырушы зор денелі шәкіртінің бірінші минутта-ақ ентігіп, асығып қателескенін көріп, мақалдың екінші бөлігін айтады.