Бала өсті дегенше,
батыр өсті десейші.
Батыр өнер білмесе,
қапыл өсті десейші.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал баланың жай ғана өсіп, бойжеткені немесе ержеткені жеткіліксіз екенін айтады. Шын мәнінде, адам бойында өнер, білім, икем, пайдалы қабілет болмаса, оның өсуі толық кемелдену емес. Мұндағы «батыр» сөзі тек жауға шапқан ерді емес, елге пайдасы тиетін, мінезі берік, қабілеті бар азаматты меңзейді. Сондықтан тәрбиенің мақсаты — баланы өсіру ғана емес, оны саналы, өнерлі, жауапты адам ету.
Образдар мен теңеулер
«Бала» — болашақ, бастау, тәрбиенің алғашқы кезеңі. «Батыр» — ерлік пен биіктіктің, тұлғалық кемелдіктің бейнесі. «Өнер білмесе» деген тіркес адамның қолынан іс келмесе, білім-тәжірибесі болмаса деген ойды білдіреді. Ал «қапыл өсті» деуі — ойланбай, даярлықсыз, мәнсіз өскенін меңзейді. Яғни, сыртқы өсу бар да, ішкі толысу жоқ.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте өзекті. Қазіргі заманда тек жас мөлшерімен шектелмей, баланың қабілетін дамыту маңызды. Мысалы, мектепте оқып жүрген оқушы тек сабақты жаттап қана қоймай, тіл үйреніп, компьютерлік дағды меңгерсе, ол кейін өмірде өз жолын таба алады. Сондықтан ата-ана мен ұстаз баланың өнерін ерте байқап, соны жетілдіруге көңіл бөлуі керек.
batyr ósti deseıshi.
Batyr óner bilmese,
qapyl ósti deseıshi.