Батыр өлсе, аты қалады,
Үргелек өлсе, артында несі қалады?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — батыр адам өлсе де, оның аты мен жақсы ісі халық жадында сақталады. Ал «үргелек» сияқты елге пайдасы тимеген, аты шықпаған адамның артында ізі де аз қалады деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — адамның шын бағасы өмірден өткен соң қалдырған өнегесі, ерлігі, ісі және елге тигізген пайдасымен өлшенеді. Жақсы ат пен абырой — адамға мәңгі серік болатын рухани мұра.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «батыр» — ерлік, намыс, елге қызмет етудің символы. «Аты қалады» дегені — адамның есімі ұрпақ жадында ұмытылмай, құрметпен аталады дегенді білдіреді. Ал «үргелек» сөзі елеусіз, мәнсіз, пайдасы жоқ адамды меңзейді. «Артында несі қалады?» деген сұрақ арқылы автор бос өмір мен мағыналы өмірдің айырмасын өткір көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды адам өз кәсібінде, қоғамда немесе отбасында пайдалы іс жасап, жақсы ат қалдыруы керек деген ойда қолданамыз. Мысалы, ұстаз шәкірт тәрбиелеп, дәрігер адамдарды емдеп, ерікті азамат қоғамға көмектессе — олардың еңбегі есте қалады. Ал тек өз пайдасын ойлап, елге үлгі болмаған адамның аты ұмыт қалады.
Úrgelek ólse, artynda nesi qalady?