Басқарушы болмаса, ел қадірі кетеді.
Елінде айтыс болса, ер қадірі кетеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал елді де, ерді де қадірлейтін тәртіп пен әділ басшылықтың маңызын айтады. Тура мағынасында, егер басқарушы болмай, елді ұйымдастырып, жөн сілтейтін адам болмаса, жұрттың берекесі кетеді. Астарлы мағынасы — басшысы жоқ, жүйесі әлсіз елде ынтымақ та, абырой да төмендейді. Ал ел ішінде айтыс-тартыс, алауыздық көбейсе, сол елдің азаматтары да қадір-қасиетін жоғалтады, өйткені бірлік кеткен жерде ердің ерлігі де толық көрінбейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «басқарушы» — тек биліктегі адам емес, елге жол көрсететін ақыл иесі, ұйымдастырушы тұлға. «Ел қадірі» дегені — халықтың абыройы, ынтымағы, беделі. Ал «айтыс» сөзі қайшылықты, ішкі қырқысты бейнелейді. «Ер қадірі» — азаматтың намысы мен беделі. Яғни елдің ішкі татулығы бұзылса, мықты азаматтың өзі де бағасын жоғалтады деген ой берілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі қоғамда да өте орынды. Мысалы, бір ұжымда басшы әділ болып, бәрін реттеп отырса, қызметкерлер ұйымшыл болады; ал бөлім ішінде ұрыс-керіс көбейсе, жұмыс та, бедел де әлсірейді. Сондықтан бұл сөз елде де, отбасында да, жұмыста да бірлік пен дұрыс басқарудың қажет екенін еске салады.
Elinde aıtys bolsa, er qadiri ketedi.