Бидайдың басын көтергені -
дәні жоқтығы;
Жігіттің кеудесін көтергені -
ақылы жоқтығы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай паңданып, кеуде қағып, өзін жоғары ұстап жүретін адамның ішінде шын салмақты қасиет аз болатынын ескертеді. Бидайдың басы дәні жоқ кезде жеңіл болып, жоғары шаншылып тұрады; сол сияқты ақылы толысқан адам кішіпейіл келеді, ал ақылы кем адам керісінше кеудесін көтеріп, паңдануға бейім болады. Яғни, көп сөз бен сыртқы мақтан — ішкі кемшіліктің белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бидайдың басы» — адам мінезін бейнелейтін көркем образ. Дәні жоқ масақ жеңіл болғандықтан жоғары тұрады; бұл — мазмұны жоқ бос мақтанның белгісі. «Жігіттің кеудесін көтеруі» де тура мағынада емес, тәкаппарлықты, өзін өзгеден артық санауды білдіреді. Халық даналығы ақыл мен парасатты дауыстап көрсетпей, сабырмен, кішілікпен танытатынын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өзін тым жоғары ұстап, өзгеге менсінбей қарайтын адамдарға қатысты жиі айтылады. Мысалы, бір қызметкер тәжірибесі аз болса да, әріптестерін тыңдамай, өзін ғана дұрыс санап жүрсе, үлкендер «кеудесін көтергеннің ақылы аз» деп ескертуі мүмкін. Бұл — кішіпейілдіктің қадірін түсірмей, ақылды іс арқылы дәлелдеуге шақыратын сөз.
dáni joqtyǵy;
Jigittiń keýdesin kótergeni -
aqyly joqtyǵy.