Батырдан - сауға, мергеннен - сыралғы.
«Батырдан - сауға, мергеннен - сыралғы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жорықтан олжамен оралған батырдан ел сауға сұрайды, аңнан олжалы қайтқан мергеннен жолда кездескен адам сыралғы сұрайды. Екеуі де көне салт: табысқа жеткен адам олжасын жалғыз жемейді, жолыққанға үлес береді. Мақал осыдан туған: кімде несібе мол болса, жұрт содан үміттенеді, ал ол үлес бөлуге тиіс. Батыр мен мерген мұнда жай кейіпкер емес, ерлігі мен шеберлігі арқылы табыс тапқан адамның бейнесі. Сол себепті мақал жомарттыққа да, өз табысынан өзгені құр алақан қайтармау әдебіне де меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Сауға — соғыста қолға түскен олжадан батырдың өз еркімен бөліп беретін үлесі; жорықтан оралған батырды қарсы алған туыс, ақсақал немесе бала «сауға!» деп сұрайтын. Сыралғы — аңшының атқан аңынан жолда кездескен кісіге берілетін сыбаға, оны сұраса, бермей кету ұят саналған. Мақал екі бөліктен тұрады, әрқайсысында бір кәсіп пен соған тән үлестің аты бар. Қатар қойылған соң, екі әдет бір заңдылыққа айналады: соғыс олжасы да, аң олжасы да ортақ дастарханға жетуі тиіс.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды табысты, олжалы адамнан әзілдеп үлес сұрағанда немесе жомарттыққа шақырғанда айтады: «Батырдан — сауға, мергеннен — сыралғы, жарысты ұттың, бізге де бір шай қойып жібер». Интонациясы көбіне жылы, қалжың аралас. Қатаң талап ретінде айту орынсыз: сауға мен сыралғы — сұралатын, бірақ ерікті сый. Біреудің табысын күндеп, оны бөлісуге мәжбүрлеу үшін қолдану мақалдың рухына қайшы.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдың мергені екі қоян атып оралғанда, жолда кездескен шал: «Мергеннен — сыралғы», — деп күліп, біреуін сұрайды.
— Күрестен бас жүлдені жеңіп келген жігітке әжесі: «Батырдан — сауға деген, қарындастарыңа бір-бір сыйлық әкел», — дейді.