Батыр аңғырт, бай салғырт.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал батыр адамның кейде асығыс, ойланбай әрекет ететінін, ал бай адамның тоқшылыққа сүйеніп, кей тұста салғырттыққа салынып кететінін аңғартады. Тура мағынасында батыр — қайсар, ал бай — дәулетті адам. Астарлы мағынасында кез келген адамның өз мінезіне, жағдайына қарай әлсіз жағы болады деген ой жатыр. Яғни біреу қайратына сеніп, сақтықты ұмытады, біреу мал-мүлкіне сеніп, босаңсып кетеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «батыр» сөзі тек ер жүрек адамды емес, шамадан тыс сенімді, қызбалыққа бейім тұлғаны да бейнелейді. «Бай» образы — қолы жеткенге масаттанып, еңбек пен ұқыптылықты екінші орынға қоятын адам. «Аңғырт» пен «салғырт» сөздері екі түрлі мінезді көрсеткенімен, екеуіне ортақ нәрсе — жауапсыздық пен ойсыздық. Халық бұл арқылы адамның сыртқы беделі мен ішкі ұстамы әрдайым үйлесе бермейтінін ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қызметте де, тұрмыста да орынды. Мысалы, бір адам тәжірибесіне сеніп, құжатты тексермей қоя салады — бұл аңғырттық. Ал қаржысы бар кісі есеп-қисапқа немқұрайды қарап, шығынды бақыламаса — салғырттық. Демек, қандай дәрежеде болса да, адамға ұқыптылық пен ойшылдық қажет.