«Батырға таяқ та жарақ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Нағыз батырдың қолында қарапайым таяқтың өзі қаруға айналады. Оның күші қарудың сапасында емес, өз шеберлігі мен жүрегінде. Мақал кез келген салаға ауысады: шебер адам қолда бар затты пайдаланып, ісін бітіре береді, ал шеберлігі жоқ кісі құралдың нашарлығына сілтейді. Сонымен бірге мақалда ескерту де бар: батырмен таласқанда оның қолы бос екен деп алданба, ол табанда бір амал табады.
Образдар мен теңеулер
Таяқ — малшының, жолаушының күнделікті серігі, мал айдауға, сүйенуге, ит қууға ұстайтын жай ағаш. Жарақ — соғысқа керек қару мен сауыт-сайман, «қару-жарақ» тіркесінен таныс. Мақал ең қарапайым зат пен ең маңызды әскери жабдықты теңестіреді. «Да» шылауы «тіпті таяқтың өзі» деген күшейту береді: батырға семсер, найза болса жақсы, болмаса таяқ та жетеді. Қысқа, бір тыныстық сөйлем ережедей естіледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды шебер, тапқыр адамды мақтағанда айтады: ол құралдың жоқтығына қарамай, бар нәрсемен ісін тындырады. Сондай-ақ құралға кінә артып, жұмысты бастамай отырған адамға ишара ретінде қолданылады. Мысалы, арнайы аспабы жоқ шебер көршінің қақпасын қарапайым кілтпен жөндеп бергенде: «Батырға таяқ та жарақ». Нашар құрал-жабдықты ақтау үшін басшының аузынан шықса, бұл мақал әділетсіз естіледі.
Қолданылу жағдаяттары
— Аулада футбол ойнап жүргенде доп жарылып кетеді; бір бала орамалды түйіп доп жасап, ойынды жалғастырады, ағасы күліп: «Батырға таяқ та жарақ», — дейді.
— Тауда көлігі тұрып қалған жүргізуші сымның бір бөлігі мен белбеуін пайдаланып, бұзылған жерді уақытша жалғап, жолын жалғастырады.