Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қорғап, жауапкершілік алады. Шешен — ойлы, ұтымды сөз айтып, жұртты иландырады, дауды тоқтатады. Көсем — ұзақ жолды, яғни елдің бағытын, арман-мақсатын бастап, дұрыс шешімге жетелейді. Астарлы мағынасы: қоғамда күш, ақыл және көшбасшылық қатар қажет; біреуі болмаса, іс толық болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қол» — әскер, ел-жұрттың күші; «сөз бастау» — ой мен шешендіктің билігі; «жол бастау» — бағыт көрсету, елді ілгері сүйреу. Батырдың образы ерлікті, шешеннің образы даналықты, көсемнің образы көреген басшылықты меңзейді. Үшеуі бірге берілгендіктен, халық ерлік пен ақылды, қайрат пен парасатты бірлікте бағалайды.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал тек соғысқа емес, кез келген ортаға қатысты айтылады. Мысалы, бір компанияда жобаны батыл жетекші бастаса, мәселені жақсы сөйлеп түсіндіретін маман ортаға дәнекер болады, ал бағытты дұрыс таңдайтын басшы жұмысты алға сүйрейді. Яғни, табысқа жету үшін күш, сөз және көсемдік қатар қажет.
Sheshen sóz bastar,
Kósem jol bastar.