Батырдың атын жау шығарады,
Шешеннің атын дау шығарады.
«Батырдың атын жау шығарады, Шешеннің атын дау шығарады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Батырдың атағын жау шығарады, шешеннің атағын дау шығарады. Жау болмаса, батырдың ерлігі көрінбейді; дау болмаса, шешеннің тапқырлығы білінбейді. Адамның өнері сынақта ашылады: қиын сәтте, қарсыласпен бетпе-бет келгенде. Мақал атақтың өзінен-өзі келмейтінін, оны қиындық пен күрес тудыратынын айтады, қарсыластың да адамды шыңдайтынын еске салады.
Образдар мен теңеулер
Ат мұнда жылқы емес, атақ, есім, даңқ: «атын шығару» — атағын жұртқа таныту. Жау мен дау — ұйқасты, мағынасы да жақын сөздер: бірі найзамен, бірі сөзбен жүретін шайқас. Батыр мен шешен қатар қойылған: көшпелі қоғамда екеуі де ел қорғаушы саналған, бірі ұрыс даласында, бірі би алдында. Екі жол бірдей құрылып, ойды қатар екі суретпен бекітеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды қиындыққа тап болған адамды жігерлендіргенде айтады: бұл сынақ сенің атыңды шығарады деп. Біреудің атағы қалай шыққанын түсіндіргенде де қолданылады. Мақал дау-жанжалды қоздыруға шақырмайды, оны солай түсіндіру қате. Мысалы, күшті қарсыласпен кездесетін спортшыға: «Батырдың атын жау шығарады — қорықпа, осы кездесу сені танытады».
Қолданылу жағдаяттары
— Облыс чемпионымен белдесетін ауыл жігітіне ағасы «Батырдың атын жау шығарады» деп, жеңілуден қорықпауға жігер береді.
— Жер дауында ауыл атынан сөйлеп, істі ұтып шыққан мұғалім туралы көршілер «Шешеннің атын дау шығарады» деп мақтайды.
Sheshenniń atyn daý shyǵarady.