Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
788.7K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Қара құс басып жейді,
Сұңқар шашып жейді.
Сұңқар шашып жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы құстардың қорегін табу тәсіліне қатысты: қара құс олжасын басып, іліп ал...
Тілде тиек жоқ, ауызда жиек жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөйлеген сөзін тежеп, жөндеп айтпаса, ауыздан шыққан сөзді тоқтату қиын екенін б...
Қазақ жаманы орыс бола алмайды,
Орыс жаманы қазақ бола алмайды.
Орыс жаманы қазақ бола алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір халықтың жамандығы екінші халыққа айналып кетпейді, яғни адам өз ұ...
Ағаштан ағаш сәнін алады,
Адамнан адам тәлім алады.
Адамнан адам тәлім алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам баласының бір-бірінен үйреніп, үлгі алып өсетінін білдіреді. Тура мағынада бір ағашт...
Жасы кіші ініні
Ақылы асса, аға түт.
Жасы үлкен ағаны
Жақсы сыйлап, жаға тұт.
Ақылы асса, аға түт.
Жасы үлкен ағаны
Жақсы сыйлап, жаға тұт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — жастың үлкен-кішісіне қарамай, ақылы мен адамдық қасиеті жоғарыны құрметтеу....
Көңіл - сөздің сандығы.
**Негізгі мағынасы** «Көңіл - сөздің сандығы» деген мақал адамның ішкі күйі мен ниеті оның айтқан сөзінен аңғарылатынын...
Сөйлегенше сөзіңе өзің қожа,
Сөйлеген соң сөзіңе сөзің қожа.
Сөйлеген соң сөзіңе сөзің қожа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің жауапкершілігін үйретеді. Адам сөйлемей тұрып, өз сөзін өзі билейді: нені айтатыны...
Шын жақсыда тарлық жоқ,
Әділ сөзде зорлық жоқ.
Әділ сөзде зорлық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шын мәніндегі жақсы адам қиындықта да тарылып, қысылып қалмайтынын, жомарттығы мен кең пе...
Бірге тумақ болса да,
Бірге өлмек жоқ.
Бірге өлмек жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам тағдырының ортақ еместігін білдіреді: адамдар бір күнде, бір ортада, бір отбасында н...
Мұртын балта шаппайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда адамның мұрты туралы айтылғандай көрінеді. Бірақ астарында біреудің айл...
Тау мен тасты су бұзады,
Адамзатты сөз бұзады.
Адамзатты сөз бұзады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: су ұзақ уақыт бойы тау мен тасты мүжіп, бұза алады. Ал астарлы мағынасы...
Көп тыңда, аз сөйле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сөзді орынсыз көбейтпей, алдымен тыңдай білуді үйретеді. Тура мағынасы — көп есті...
Ішкені алдында, ішпегені артында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның ішіп-жейтін асы алда, қолжетімді жерде тұр, ал жемегені арт жа...
Саналы адам сағыңды сындырмас,
Санасыз адам жағыңды тындырмас.
Санасыз адам жағыңды тындырмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — саналы адам өз ісін ойлап, сабырмен әрекет етеді, сондықтан біреуге ке...
Үрерге иті, сығарға биті жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Үрерге иті, сығарға биті жоқ» деген мақал сырттай дабыра қылып сөйлейтін, бірақ шын мәнінде ештең...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.