Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
788.9K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Тұяғы бүтін тұлпар жоқ,
Қанаты бүтін сұңқар жоқ.
Қанаты бүтін сұңқар жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, тұяғы да, қанаты да ешбір тұлпар мен сұңқарда түгел, мінсіз бол...
Өзіңді өзің сыйламасаң,
Өзгеден сый күтпе.
Өзгеден сый күтпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ең алдымен өз қадірін өзі білу керек екенін айтады. Егер адам өзіне құрметпен қара...
Арғымақ аттың баласы,
Аз оттап, көп жусайды.
Хан, төренің баласы,
Аз сөйлеп, көп тыңдайды.
Аз оттап, көп жусайды.
Хан, төренің баласы,
Аз сөйлеп, көп тыңдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға да, арғымақтың баласына да бір ортақ қасиетті меңзейді: тектілік дабырамен емес, с...
Ауруын жасырған ажалсыз өледі,
Қиянаттан қорыққан амалсыз көнеді.
Қиянаттан қорыққан амалсыз көнеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шындықты жасыру мен қиянатқа үнсіз көнудің екеуі де адамға зиян екенін білдіреді. Тура ма...
Қайрат - қыран, қайғы - жылан.
**Негізгі мағынасы** «Қайрат – қыран, қайғы – жылан» деген мақал адам мінезіндегі екі қарама-қарсы күйді салыстырады. Қ...
Сөз қуған пәлеге жолығады,
Шаруа қуған олжаға жолығады.
Шаруа қуған олжаға жолығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге көп әуестеніп, бос дауға, орынсыз сөйлеуге салынып жүрген адам ақырында қиындыққа,...
Ерте тұрған әйелдің бір ісі артық,
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ерте тұрып, күнді уақытында бастаған адамның ісі де, несібесі де мол болатынын айтады. Ту...
Жұрттың Ыбырайы - Ыбырай,
Біздің Ыбырай - сұмырай.
Біздің Ыбырай - сұмырай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адамның ел ішінде қадірлі, сыйлы болуы, ал өз ортасында керісінше...
Бір жол бар алыс,
Алыс та болса жақын.
Бір жол бар жақын,
Жақын да болса алыс.
Алыс та болса жақын.
Бір жол бар жақын,
Жақын да болса алыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жолдың қашықтығы мен жақындығы туралы. Бірақ астарлы мағынасы тереңіре...
Ақыл азбайды, білім тозбайды.
**Негізгі мағынасы** Ақыл мен білім — адамға мәңгі серік болатын қымбат қазына. Ақыл уақыт өткен сайын ескірмейді, керіс...
Ұлыдан - ұлағат,
Жақсыдан - шапағат.
Жақсыдан - шапағат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұлы, қадірлі, өнегелі адамнан тәрбие мен үлгі тарайды; жақсы адамнан а...
Ұйқы деген дұшпан бар,
Жолдан, істен қалдырар,
Тұла бойды талдырар,
Дұшпаныңа алдырар.
Жолдан, істен қалдырар,
Тұла бойды талдырар,
Дұшпаныңа алдырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұйқыны орынсыз, шамадан тыс алсаң, ол адамға зиян келтіретінін ескертеді. Тура мағынасынд...
Күріш арқасында күрмек су ішеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күріш өскен жерде онымен бірге күрмек те суға қанып өседі. Астарлы мағы...
Жалғыз жігіт би болмас,
Жалғыз ағаш үй болмас.
Жалғыз ағаш үй болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалғыз адамның күші шектеулі екенін, үлкен іс пен берік тірекке көптің қолдауы керек екен...
Ет сасыса, тұз себер,
Тұз сасыса, не себер?
Тұз сасыса, не себер?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ет бұзылса, оны тұзбен сақтауға немесе иісін басуға болады. Ал тұздың ө...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.