Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
788.5K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Арпа ішінде бір бидай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арпаның арасынан жалғыз бидайдың көрінуі. Астарлы мағынасы — көптің іш...
Ер-азамат белгісі:
түзде - мырза, үйде - құл.
түзде - мырза, үйде - құл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер азаматтың шынайы болмысы оның мінезінен, іс-әрекетінен көрінетінін айтады. Түзде, яғни...
Ертеңін ойламаған еркектен без.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адамның, жалпы адамның да, бүгінгі ісімен ғана шектелмей, ертеңгі күнін ойлап, алдын а...
Күндес қатын күнде ауру,
Қала берді түнде ауру.
Қала берді түнде ауру.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қызғаныш пен күндестіктің адамды іштен жеп, тынышын бұзатынын білдіреді. Тура мағынада «к...
Досыңның атын алма, тайын ал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — досыңнан «ат» сұрап тұрғанда, оған ауыр жүк салмай, жас тайды ал деген...
Жол ақысы - жүру,
Кісі ақысы - беру.
Кісі ақысы - беру.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жолға шыққан адам жолға төленетін шығынды, керек-жарақты өзі көтереді....
Сыйға - сый, сыраға - бал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуге берген сыйыңның өтеуі де өзіне лайықты сыймен қайтады. Астарлы...
Өзім асыраған күшігім өзімді қапты.
**Негізгі мағынасы** «Өзім асыраған күшігім өзімді қапты» деген мақал адам өз қолымен өсірген, қамқорлық көрсеткен нәрс...
Ораздының баласы,
Он бесінде баспын дейді.
Шеразының баласы
Жиырма бесінде жаспын дейді.
Он бесінде баспын дейді.
Шеразының баласы
Жиырма бесінде жаспын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезі мен өмірге көзқарасты салыстырып тұр. Тура мағынада бір әулеттің баласы 15 жа...
Қорқақ көлеңкесінен де қорқады.
**Негізгі мағынасы** Қорқақ адам өзіне нақты қауіп төнбесе де, ішкі үрейінен арыла алмайды. Мұнда мақал тура мағынасында...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Сырын білмеген аттың сыртынан жүрме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мінезін, жүрісін, жарамдылығын білмеген атты сырттай ғана бағалап, соңы...
Жақсыдан жаман туады,
Бір аяқ асқа алғысыз.
Жаманнан жақсы туады,
Адам айтса нанғысыз.
Бір аяқ асқа алғысыз.
Жаманнан жақсы туады,
Адам айтса нанғысыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тектілігі мен тәрбиесі бір ғана туған әке-шешеге қарап толық өлшенбейтінін білдір...
Арзанның сорпасы татымас.
**Негізгі мағынасы** «Арзанның сорпасы татымас» деген мақалдың тура мағынасы — бағасы төмен, сапасы нашар тағамның дәмі...
«Пұт болдым» деп мақтанба,
Одан да ауыр батпан бар.
Одан да ауыр батпан бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз күшіне, дәрежесіне не байлығына мастанбауды ескертеді. Тура мағынасында пұт пен...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.