Ақылы асқан жақсыны
Алысым деп ойлама.
Ақылы жоқ жаманды
Жақыным деп ойлама.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды туыстығына, таныстығына немесе сыртқы жақындығына қарап емес, ақылы мен мінезіне қарап бағалау керек екенін айтады. Ақылы асқан, парасатты адамнан қашық жүрме, өйткені ол — сенімге лайық, пайдасы тиер жан. Ал ақылы жоқ, ойсыз адам саған жақын болса да, оған толық сүйенуге болмайды. Яғни, жақсы мен жаманды айыруда өлшем — қан жақындық емес, адамдық сапа.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «алысым» мен «жақыным» сөздері тек арақашықтықты емес, адамға деген көзқарасты білдіреді. «Ақылы асқан жақсы» — парасатты, көреген, сөз бен істі таразылай білетін адам бейнесі. «Ақылы жоқ жаман» — ойланбай әрекет ететін, кесірі тиетін, сенім ақтамайтын жанның көрінісі. Мұнда халық ақылдыны қадірлеп, ақымақтықтан сақтануға үндейді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал жұмыс орнында, достықта, не әлеуметтік ортада өте орынды. Мысалы, бір адам сіздің туысқаныңыз болғанымен, үнемі уәдесінде тұрмаса, ал әріптесіңіз ақылды, жауапты, адал болса, сенім мен сыйластықты соған берген дұрыс. Демек, өмірде адамды атына емес, ісіне қарап тану қажет.
Alysym dep oılama.
Aqyly joq jamandy
Jaqynym dep oılama.