Ақылы жоқ адамға
Адырайған көз бітеді.
Дуасы жоқ ауызға
Сылдыраған сөз бітеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылы кем, ойы таяз адамның сырт көзге ғана дөрекі, даурығы көп болып көрінетінін меңзейді. «Адырайған көз» — ашулы, менмен, өзіне сенгенсінген кейіптің белгісі. Ал «дуасы жоқ ауыз» дегені — сөзі шала, уәжі әлсіз, ішкі мәні жоқ адам деген астар. Яғни ақыл мен парасат болмаса, адамның сөзі де, ісі де салмақсыз болады. Тура мағынасында көз бен ауыз айтылғанмен, астарында адамның мінезі мен мәдениеті сыналады.
Образдар мен теңеулер
«Адырайған көз» — ұрсысуға жақын, шектен шыққан, сабырсыз адам бейнесі. «Сылдыраған сөз» — құлаққа естілгенмен, жүрекке жетпейтін бос сөз, жел сөз. «Дуа» сөзі мұнда әсер, бедел, өтімділік мағынасында қолданылып тұр: сөзі дуалы, яғни өтімді, салмақты адам ғана жұртқа ықпал ете алады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де мәнін жоғалтқан жоқ. Әсіресе әлеуметтік желіде немесе жиналыста ойсыз сөйлеп, айқаймен ақталатын адамдарға қатысты айтуға болады. Мысалы, бір қызметкер нақты дәлел келтірмей, тек даурығып сөйлесе, әріптестері оның сөзін елемейді. Себебі беделді сөз ақылмен, дәлелмен және сабырмен келеді.
Adyraıǵan kóz bitedi.
Dýasy joq aýyzǵa
Syldyraǵan sóz bitedi.