Ақылды қасыңнан қорықпа,
Жарымес досыңнан қорық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылды адам жақын болса да, одан сескенудің қажеті жоқ, ал жарымес, яғни ойсыз, аңғал не зиян келтіруі мүмкін досыңнан сақтан деген сөз. Астарлы мағынасы тереңірек: ақылды адам көбіне шындықты айтады, дұрыс жолға бастайды, оның сыны да, кеңесі де пайда әкеледі. Ал ақылы кем, мінезі тұрақсыз дос кейде байқамай да, әдейі де жамандыққа итермелеуі мүмкін. Сондықтан адамға сыртқы жақындықтан гөрі, достың ойы, ниеті мен мінезі маңызды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қасыңнан» сөзі — күнделікті араласатын, жақын жүрген адамды білдіреді. «Ақылды» — білімді ғана емес, салмақты, көреген, сөзі мен ісі үйлескен адам. «Жарымес» — ақыл-ойы толысмаған, істің байыбына бармайтын кісі. «Қорық» сөзі нақты үрей емес, сақ бол, салғастыр, сеніп кетпе деген ескерту мағынасында қолданылып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды достық таңдауда қолдануға болады. Мысалы, біреу ойланбай тәуекелге итермелеп, қарызға кіруге немесе заңсыз іске араласуға шақырса, ондай “достан” сақ болған дұрыс. Ал ақылды дос кейде қаттырақ айтса да, түбінде зияннан қорғайды.
Jarymes dosyńnan qoryq.