Ақылды мақтанса, іс тындырар,
Ақымақ мақтанса, аяғын сындырар.

Негізгі мағынасы

Ақылды мақтанса, ісін тындырады, ақымақ мақтанса, аяғын сындырады. Ақылды адам бір нәрсені істеймін десе, ол сөзді алдымен ойлап, күшін өлшеп барып айтады, сондықтан айтқанын орындайды, мақтаны іспен ақталады. Ақымақ күші жетпейтін нәрсемен мақтанып, оны жұрт алдында дәлелдемек болып, өзіне зиян келтіреді: жығылады, шығынға батады, ұятқа қалады. Аяғын сындыру тура да, ауыспалы да мағынада: денедегі жарақат та, абыройдың сынуы да. Мақал мақтанның өзін емес, оның артында ақыл бар-жоғын сынайды.

Образдар мен теңеулер

Мақалдың ырғағы мен ұйқасы — тындырар мен сындырар сөздерінде. Екі жол бірдей басталып, екі түрлі нәтижеге әкеледі. Тындыру — істі соңына дейін жеткізу, бітіру; сындыру — бүлдіру. Аяқ сындыру суреті ауыл тұрмысына жақын: асау үйретемін деп мақтанған жігіттің аттан құлауы, биік ағашқа шығамын деп ерегіскен баланың жығылуы — кез келген ауылда болған жайт. Қарапайым дене жарақаты арқылы мақал мақтанның бағасын көзге көрсетеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды дайындығы жоқ іске мақтанып ұмтылған адамға ескерту ретінде немесе мақтанып, ақыры ұятқа қалған адам туралы айтады. Үні — ескерту, кейде мысқыл. Өз еңбегін орынды айтқан, жетістігін бөліскен адамға қолдану әділетсіз. Мысал: «Ақылды мақтанса, іс тындырар, ақымақ мақтанса, аяғын сындырар. Бір апта жаттықпай марафонға шығамын дегенің не?»

Қолданылу жағдаяттары

— Тойда асау тайға мінемін деп мақтанған жігіт тұрмай жатып құлайды, ал жылқышы ағасы тайды күндер бойы сабырмен үйретіп шығады.
— Үйді бір жазда бітіремін деген шебер уәдесін есептеп айтқан екен, айтқан мерзімде кілтін қолға тапсырады.