Ақыл - жүректің суаты.
«Ақыл - жүректің суаты.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Шөлдеген мал суатқа барып шөлін қандыратыны сияқты, жүрек те ақылға жүгініп, тыныштық табады. Жүрек — сезімнің, қуаныш пен қайғының, қызу мен құмарлықтың орны, ол жиі шөлдейді, мазасызданады. Ақыл оны суарып, салқындатады, жөнге салады: не болғанын түсіндіріп, артық мазадан арылтады. Мақал сезім мен ақылды қарсы қоймайды, керісінше, жүректің де ақылға мұқтаж екенін айтады. Ақылмен суарылған жүрек мейірімді, бірақ адаспайды.
Образдар мен теңеулер
Суат — өзеннің, көлдің малды суаруға ыңғайлы, жағасы жайпақ жері. Көшпелі елде суат өмірлік маңызды: қай жерде суат бар, сол маңға ауыл қонады, мал сонда күнде айдалады. Суатсыз жайылым — шөл. Мақал осы бейнені ішкі дүниеге көшіреді: жүрек — шөлдеген мал немесе құрғақ жер, ақыл — оны тірілтетін су көзі. Бір ғана теңеу көшпелі тұрмыстың бүкіл тәжірибесін сыйғызып тұр.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қатты қайғырып, не ашуланып, не біреуге құмарланып жүрген адамға жылы кеңес ретінде айтылады: сезіміңді ақылға сал, жаның тынышталады. Көбіне үлкендер жастарға, жақын дос досына айтады. Қайғысы әлі жаңа, жылап отырған адамға бірден айту орынсыз, әуелі жұбату керек. Мысалы: «Ренжігеніңді түсінем, бірақ ойланшы, ол әдейі істеген жоқ қой. Ақыл — жүректің суаты».
Қолданылу жағдаяттары
— Сүйікті итін жоғалтып, қайғырған немересімен атасы ұзақ әңгімелесіп, оның көңілін ақылмен жұбатты.
— Жарыста жеңіліп, ызаланған балуанға бапкері қатесін сабырмен талдап беріп, көңілін орнықтырды.
— Көршісіне өкпелеп жүрген анаға қызы болған жайды басқа жағынан көрсетіп, ашуын басты.