Ақылсыз жігіт -
Ауыздықсыз ат.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ақылсыз жігіт — ауыздықсыз ат» деген мақал ақылы жоқ, сабырсыз, өзін тежей алмайтын адамның ісі де, сөзі де ретсіз болатынын білдіреді. Тура мағынасында ауыздықсыз ат иесінің айтқанын тыңдамай, бетімен кетеді. Астарлы мағынасында ақылсыз жігіт те сол сияқты: ойын да, қадамын да жөнге сала алмай, өзіне де, өзгеге де зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан бұл мақал адамды ойланып сөйлеуге, мінезін басқаруға, жауапкершілікпен әрекет етуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жігіт» — жас, қайратты, бірақ әлі тәрбиені, ақылды толық игермеген адам бейнесі. Ал «ауыздықсыз ат» — тізгінге көнбейтін, бағытсыз күштің символы. Қазақ танымында ат пен ауыздық тәртіп пен басқарудың белгісі болғандықтан, бұл салыстыру мінезі бақылаусыз адамды өте дәл көрсетеді. Яғни күш бар, бірақ ақыл жоқ болса, ол күштің пайдасынан зияны көп.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі заманда да өзекті. Мысалы, әлеуметтік желіде ашумен орынсыз пікір жазып, кейін өкініп қалатын адамға осы мақал дәл келеді. Ақылсыз айтылған сөз бір сәттік болса да, салдары ұзаққа созылуы мүмкін. Сондықтан әр адам алдымен ойлап, кейін сөйлегені дұрыс.
Aýyzdyqsyz at.