Ақылы аузында, көзі төбесінде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай ақылды болып көрінгенімен, шын мәнінде орынсыз сөйлеп, өз-өзін тым жоғары қоятын адамды сипаттайды. «Ақылы аузында» дегені — ой елегінен өткізбей, аузына келгенді айта салатын, сөзге тым әуес адам. Ал «көзі төбесінде» — менмендік, паңдық, өзгені менсінбеу белгісі. Яғни мақал ақылдың терең ойда, сабырда, кішіпейілдікте екенін еске салады.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «ауыз» — сөздің, ал «көздің төбеге қарауы» — тәкаппарлықтың бейнесі. Қазақ дүниетанымында көздің бағыты адамның ішкі қалпын аңғартады: төмен қарау — иба, төбеге қарау — паңдық. Сондықтан мақал адамның мінезін екі қырынан ашады: сыртқы сөзге шебер, ішкі болмысы әлсіз.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде көп сөйлеп, бірақ ісі аз адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреу әр нәрсеге кесіп-пішіп пікір айтып, өз ойын ғана дұрыс санап тұрса, «ақылы аузында, көзі төбесінде» деуге болады. Мұндай сөз адамды кішіпейілділікке, ойланып сөйлеуге шақырады.