Ақылдының алды,
Ағып жатқан дария.
Сараң адамның алды,
Қу тақыр, шөл жазира.
«Ақылдының алды, Ағып жатқан дария. Сараң адамның алды, Қу т…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылды адам мен сараң адамның айырмасын салыстырып көрсетеді. Ақылды кісінің алды кең, жолы ашық, ісі ілгері болады; ол біліммен, парасатпен, дұрыс оймен өмірін де, айналасын да нәрлендіреді. Ал сараң адам өз пайдасынан басқаға қарамай, тар ойдың тұтқынында қалады. Сондықтан оның өмірі берекесіз, рухани жұтаң, айналасы қу тақырдай құрғақ болады.
Образдар мен теңеулер
«Ағып жатқан дария» — тоқтаусыз қозғалысты, молшылықты, өмірдің нәрі мен кең пейілді білдіреді. Ақылдының жолы дариядай: ол кісінің ойы терең, пікірі құнарлы, ықпалы көпке пайдалы. Ал «қу тақыр, шөл жазира» — тіршілігі нәрсіз, көңілі тар, қолы ашылмайтын адамның бейнесі. Мұнда шөл мен тақыр сараңдықтың рухани кедейлігін танытады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте орынды. Мысалы, ұжымда бір адам білгенін бөлісіп, өзгеге көмектессе, оның жұмысы да, беделі де артады — бұл «ағып жатқан дарияға» ұқсайды. Ал тек өз пайдасын ойлап, әріптесіне қол ұшын бермейтін адам ортада сыйдан қалады, өйткені оның мінезі «қу тақырдай» әсер қалдырады.
Aǵyp jatqan darııa.
Sarań adamnyń aldy,
Qý taqyr, shól jazıra.