Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жасы кіші ініні
Ақылы асса, аға түт.
Жасы үлкен ағаны
Жақсы сыйлап, жаға тұт.
Ақылы асса, аға түт.
Жасы үлкен ағаны
Жақсы сыйлап, жаға тұт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — жастың үлкен-кішісіне қарамай, ақылы мен адамдық қасиеті жоғарыны құрметтеу....
Тау мен тасты су бұзады,
Адамзатты сөз бұзады.
Адамзатты сөз бұзады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: су ұзақ уақыт бойы тау мен тасты мүжіп, бұза алады. Ал астарлы мағынасы...
Үрерге иті, сығарға биті жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Үрерге иті, сығарға биті жоқ» деген мақал сырттай дабыра қылып сөйлейтін, бірақ шын мәнінде ештең...
Тұяғы бүтін тұлпар жоқ,
Қанаты бүтін сұңқар жоқ.
Қанаты бүтін сұңқар жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, тұяғы да, қанаты да ешбір тұлпар мен сұңқарда түгел, мінсіз бол...
Көзі соқырдан көңілі соқыр жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көзі көрмейтін адамнан гөрі, көңілі соқыр, яғни жүрегі мен түсінігі та...
Мойны ырғайдай, биті торғайдай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай әдемі көрінгенмен, іші мазасыз, күйбең тірлікке толы адамды кекесінмен сипаттайды...
Қазақ жаманы орыс бола алмайды,
Орыс жаманы қазақ бола алмайды.
Орыс жаманы қазақ бола алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір халықтың жамандығы екінші халыққа айналып кетпейді, яғни адам өз ұ...
Қадіріңді білмегенге қадіріңді кетірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз қадір-қасиетін, ар-намысын бәрінен жоғары қоюы керек дегенді білдіреді. Тура мағы...
Ауруын жасырған ажалсыз өледі,
Қиянаттан қорыққан амалсыз көнеді.
Қиянаттан қорыққан амалсыз көнеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шындықты жасыру мен қиянатқа үнсіз көнудің екеуі де адамға зиян екенін білдіреді. Тура ма...
Айдағаны - бес ешкі,
ЬІсқырығы жер жарады.
ЬІсқырығы жер жарады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ісі мен сөзіне сай келмейтінін әжуалайды. Тура мағынада: айдап жүргені бар болған...
Өнер көпке де жеткізеді,
Көкке де жеткізеді.
Көкке де жеткізеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өнерлі адамның жолы кең, мүмкіндігі мол болатынын білдіреді. Тура мағынасында, өнер адам...
Сөйлегенше сөзіңе өзің қожа,
Сөйлеген соң сөзіңе сөзің қожа.
Сөйлеген соң сөзіңе сөзің қожа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің жауапкершілігін үйретеді. Адам сөйлемей тұрып, өз сөзін өзі билейді: нені айтатыны...
Тілде тиек жоқ, ауызда жиек жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөйлеген сөзін тежеп, жөндеп айтпаса, ауыздан шыққан сөзді тоқтату қиын екенін б...
Өзім асыраған күшігім өзімді қапты.
**Негізгі мағынасы** «Өзім асыраған күшігім өзімді қапты» деген мақал адам өз қолымен өсірген, қамқорлық көрсеткен нәрс...
Аузы қисық болса да, бай баласы сөйлесін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аузы қисық, яғни сөйлеу мәнері кемшін болса да, байдың баласы сөйлесін...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.