Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
270
Орташа
Сұрыптау:
Ата-ананың ақылы
Сайрап жатқан жолмен тең.
Ақылдының ақылы,
Сарқылмайтын көлмен тең.
Сайрап жатқан жолмен тең.
Ақылдының ақылы,
Сарқылмайтын көлмен тең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ата-ананың ақылы өмірдегі ең сенімді бағыт екенін айтады. Тура мағынасында, жол қалай ада...
Аузы қисық болса да, бай баласы сөйлесін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аузы қисық, яғни сөйлеу мәнері кемшін болса да, байдың баласы сөйлесін...
Қорқақ көлеңкесінен де қорқады.
**Негізгі мағынасы** Қорқақ адам өзіне нақты қауіп төнбесе де, ішкі үрейінен арыла алмайды. Мұнда мақал тура мағынасында...
Мұртын балта шаппайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда адамның мұрты туралы айтылғандай көрінеді. Бірақ астарында біреудің айл...
Тау мен тасты су бұзады,
Адамзатты сөз бұзады.
Адамзатты сөз бұзады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: су ұзақ уақыт бойы тау мен тасты мүжіп, бұза алады. Ал астарлы мағынасы...
Келіннің аяғынан,
Қойшының таяғынан.
Қойшының таяғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — келіннің жүрісінен, қимылынан оның іс-әрекеті байқалатыны сияқты, қойш...
Бір кем дүние.
**Негізгі мағынасы** «Бір кем дүние» деген сөз адамның өмірі мен тіршілігі ешқашан толық болмайтынын білдіреді. Тура ма...
Ертеңін ойламаған еркектен без.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адамның, жалпы адамның да, бүгінгі ісімен ғана шектелмей, ертеңгі күнін ойлап, алдын а...
Үй менікі демеңіз,
Үй сыртында кісі бар.
Үй сыртында кісі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға үйдің, жеке кеңістіктің өзі де шексіз еркіндік емес екенін ескертеді. Тура мағынас...
Мақтаған қыз тойда осырар.
**Негізгі мағынасы** Мақал адамның шектен тыс мақтауға еріп, орынсыз лепірмеуін ескертеді. Тура мағынада: тойдағы сән-са...
Киіз кімдікі болса, білек сонікі,
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — киіз кімнің меншігі болса, оны көтеріп, пайдалану да соған тиесілі; ау...
Жол ақысы - жүру,
Кісі ақысы - беру.
Кісі ақысы - беру.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жолға шыққан адам жолға төленетін шығынды, керек-жарақты өзі көтереді....
Қыздың жолы жіңішке.
**Негізгі мағынасы** Қыздың жолы жіңішке деген мақал қыз балаға қатысты қоғамның талап-тілегі нәзік, жауапкершілігі жоға...
Ораздының баласы,
Он бесінде баспын дейді.
Шеразының баласы
Жиырма бесінде жаспын дейді.
Он бесінде баспын дейді.
Шеразының баласы
Жиырма бесінде жаспын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезі мен өмірге көзқарасты салыстырып тұр. Тура мағынада бір әулеттің баласы 15 жа...
Соқыр атқа қотыр ат үйір.
**Негізгі мағынасы** «Соқыр атқа қотыр ат үйір» деген мақалдың тура мағынасы — кемістігі бар, әлсіз екі аттың бір-бірін...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.