Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Сырлы аяқтың сыры кетсе де, сыны кетпейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сыртында сәні, өрнегі бар ыдыстың бояуы өшсе де, оның пішіні, бүтіндіг...
Боранды күні боқ құтырады,
Бала мен ит құтырады.
Бала мен ит құтырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — боранды, жайсыз күні далада мазасыздық күшейіп, бала мен иттің тынымсы...
Атың шықпаса, жер өрте.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам аты шықпаса, елге танылмаса, тіпті жер өртеп болса да көзге түс д...
Құлан құдыққа құласа,
Құлағында құрбақа ойнар.
Құлағында құрбақа ойнар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: құлан құдыққа түсіп кетсе, оның құлағында құрбақа секілді ұсақ жәндік т...
Азған денеге ауру үйір.
**Негізгі мағынасы** Азған дене — күтімі кеміп, әлсіреген, титықтаған, саулығы төмендеген адамды білдіреді. Мақалдың тур...
Ақыл - адам көрігі,
Ақылдың сабыр - серігі.
Ақылдың сабыр - серігі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылдың адамды адам ететін ең басты көрік, сән екенін айтады. Тура мағынасында «көрік» —...
Шалқайғанға шалқай,
Төбең көкке жеткенше.
Иілгенге иіл,
Басың жерге тигенше.
Төбең көкке жеткенше.
Иілгенге иіл,
Басың жерге тигенше.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адаммен қарым-қатынаста өз орныңды сақтауды үйретеді. Тура мағынасында: кім менменсіп, ша...
Зорлықтың түбі - қорлық.
**Негізгі мағынасы** «Зорлықтың түбі - қорлық» мақалы біреуге күш көрсетіп, өктемдік жасап, әділетсіз жолмен үстем болу...
Алты аласы, бес бересі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір адамның ешкімге қарызы да, өкпесі де, дауы да жоқ екенін білдіреді. Тура мағынасында...
Әркімнің өз қолы өзіне қарай бүкір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: әр адамның өз қолы өзіне қарай иіліп, өз денесіне жақын тұрады. Астарл...
Таяқтың екі ұшы бар.
**Негізгі мағынасы** «Таяқтың екі ұшы бар» деген мақал кез келген істің екі жағы болатынын білдіреді. Бір әрекеттің пай...
Арпа ішінде бір бидай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арпаның арасынан жалғыз бидайдың көрінуі. Астарлы мағынасы — көптің іш...
Білем деген - көп сөз,
Білмеймін деген - бір сөз.
Білмеймін деген - бір сөз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімді адамның ойы кең, сөзі де көп болатынын меңзейді. Өйткені ол бір нәрсені терең түс...
Түс - түлкінің боғы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы түс көруді түлкінің нәжісімен салыстырып, оның шын нәрсе емес, өткінші ә...
Бауыры бүтін пенде жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам баласының денесі де, өмірі де мінсіз емес, әркімнің өз кемшілігі,...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.