Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
788.3K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Жақсыдан қашпа, жаманға баспа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды жақсы кісіден безбеуге, ал жаман жолға ермеуге шақырады. Тура мағынасында, жақсы а...
Боранды күні боқ құтырады,
Бала мен ит құтырады.
Бала мен ит құтырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — боранды, жайсыз күні далада мазасыздық күшейіп, бала мен иттің тынымсы...
Таяқтың екі ұшы бар.
**Негізгі мағынасы** «Таяқтың екі ұшы бар» деген мақал кез келген істің екі жағы болатынын білдіреді. Бір әрекеттің пай...
Сіркесі су көтермейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашуланшақ, мінезі ауыр, шамалы нәрсеге тез тітіркенетін адамды білдіреді. Тура мағынасынд...
Сын түзелмей, мін түзелмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсенің сынған, бұзылған жерін түземей, оны толық қалпына келтіру...
Сырлы аяқтың сыры кетсе де, сыны кетпейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сыртында сәні, өрнегі бар ыдыстың бояуы өшсе де, оның пішіні, бүтіндіг...
Білем деген - көп сөз,
Білмеймін деген - бір сөз.
Білмеймін деген - бір сөз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімді адамның ойы кең, сөзі де көп болатынын меңзейді. Өйткені ол бір нәрсені терең түс...
Қасқыр айдағанға көнбес,
Шошқа байлағанға көнбес.
Шошқа байлағанға көнбес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқырды айдап бағындыру қиын, шошқаны байлап ұстау да оңай емес. Астар...
«Бас» десе «Құлақ>> дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның біреудің айтқанын бұлжытпай, сол сәтте-ақ іліп әкететін ептілігін, тез түсініп жа...
Ағайын
бар болсаң, көре алмайды,
жоқ болсаң, бөліп бере алмайды.
жақсы болсаң, күндейді,
жаман болсаң, жүндейді.
бар болсаң, көре алмайды,
жоқ болсаң, бөліп бере алмайды.
жақсы болсаң, күндейді,
жаман болсаң, жүндейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ағайын-туыстың ара-қатынасындағы адам мінезін шынайы көрсетеді. Тура мағынасында, ағайын...
Ата-ананың ақылы
Сайрап жатқан жолмен тең.
Ақылдының ақылы,
Сарқылмайтын көлмен тең.
Сайрап жатқан жолмен тең.
Ақылдының ақылы,
Сарқылмайтын көлмен тең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ата-ананың ақылы өмірдегі ең сенімді бағыт екенін айтады. Тура мағынасында, жол қалай ада...
Көңілден көңіл су ішеді.
**Негізгі мағынасы** Көңілден көңіл су ішеді деген мақал адамдар арасындағы жылы қарым-қатынастың, ықылас пен мейірімнің...
Ағадан - ақыл, атадан - нақыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үлкеннің ақылы мен өмірлік тәжірибесінің құнды екенін айтады. Тура мағынасында ағадан ақы...
Түс - түлкінің боғы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы түс көруді түлкінің нәжісімен салыстырып, оның шын нәрсе емес, өткінші ә...
Киіз кімдікі болса, білек сонікі,
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — киіз кімнің меншігі болса, оны көтеріп, пайдалану да соған тиесілі; ау...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.