Ақылды мен ақымақ келісе алмас,
Атан түйе текемен сүзісе алмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылды адам мен ақымақ адамның ойы, түсінігі, мінезі бір арнаға түспейтінін білдіреді. Ақылды адам сөздің парқын, істің салмағын өлшейді, ал ақымақ кісі орынсыз қырсығып, дәлелге тоқтамайтын болады. Сондықтан олардың ортақ мәмілеге келуі қиын. Екінші жолдағы «атан түйе» мен «теке» — күші, болмысы бөлек екі тіршілік иесі. Олар бір-біріне тең емес, сондықтан сүзісуі де табиғи емес. Астарлы мағынасы: дәрежесі, ойы, мінезі үйлеспейтін адамдарды күштеп жарыстыру, қақтығыстыру пайдасыз.
Образдар мен теңеулер
«Ақылды» мен «ақымақ» — адам бойындағы екі қарама-қарсы мінездің бейнесі. «Атан түйе» — ірі, сабырлы, салмақты күштің символы. «Теке» — ширақ, қиғылықты, бірақ қуаты одан әлдеқайда бөлек жануар. Осы салыстыру арқылы мақал тең емес нәрсенің тартысы мәнсіз екенін көрсетеді. Мұнда халық табиғаттағы айырманы адам мінезіне шебер айналдырған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды пікірталаста, отбасыда не жұмыста ойы мүлде сәйкес келмейтін екі адамды татуластырмақ болғанда қолдануға болады. Мысалы, бір адам дәлелмен сөйлеп отырса, екіншісі тек ашумен жауап берсе, олардан ортақ шешім шығару қиын. Ондайда «ақылды мен ақымақ келісе алмас» деп, бос даудың орнына сабыр сақтап, дұрыс адаммен ақылдасқан жөн екенін еске салады.
Atan túıe tekemen súzise almas.