Ақтан жабысқан пәледен сақтан,
Аяқ астынан шыққан жаладан сақтан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды күтпеген қауіптен, аяқ астынан төнетін жамандықтан сақ болуға шақырады. Тура мағынасында, ақтан жабысқан пәле де, аяқ астынан шыққан жала да — бір сәтте пайда болып, адамға зиян келтіретін кесапат. Астарлы мағынасы — өмірде кез келген уақытта абайсыздық, аңғалдық немесе сенімсіз орта кесірінен қиындық тууы мүмкін. Сондықтан ойланбай сөйлеп, асығыс әрекет етпей, айналаңды аңдап жүру керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «пәле» сөзі — жай ғана қиындық емес, адамды шырмап алатын үлкен кеселдің бейнесі. Ал «жала» — өтірік айып, жалған сөз арқылы жасалатын қауіп. «Ақтан жабысқан», «аяқ астынан шыққан» деген тіркестер оқиғаның кенеттен, күтпеген жерден болатынын көрсетеді. Яғни мақал қауіптің сырттан да, сөзден де келетінін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыс орнында не қоғам ішінде өте өзекті. Мысалы, біреу туралы тексерілмеген ақпарат таратып жіберсе, ол адамға жала болып жабысуы мүмкін. Сондықтан кез келген деректі анықтамай тұрып бөліспеу, құжат пен сөзге сақ қарау — осы мақалдың бүгінгі өмірдегі нақты қолданылуы.
Aıaq astynan shyqqan jaladan saqtan.