Ақыл дария білгенге,
Бұл дүние жоқ өлгенге.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылдың шексіз құндылығын білдіреді. Ақылды адам үшін ол — дария сияқты терең де кең қазына: қанша іздесе де, түбіне жете бермейтін білім, тәжірибе, өмір сабағы. Ал өмірде артында із қалдырмай, ізденбей, ойланбай, тек күн көрумен ғана жүрген адам үшін бұл дүниенің қызығы да, мәні де азаяды. Яғни ақыл бар жерде дүние де мәнді, ал ақылсыз жерде тіршілік бос күйбеңге айналады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ақыл дария» деген теңеу ақылды кең өзенге ұқсатады. Дарияның тереңдігі, ағысы, молдығы секілді ақыл да мол, сарқылмас байлық ретінде берілген. «Бұл дүние жоқ өлгенге» деген тіркес өліге дүние қызығы жүрмейтінін, ал тірі адамға оның қадірін түсіну үшін сана мен пайым керек екенін меңзейді. Образ арқылы мақал ойдың тереңдігін ашып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал білім іздеу, дұрыс шешім қабылдау, өмірді саналы сүру туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, бір адам мамандығын таңдарда тек сәнге емес, ақылға салып ойланып, қабілеті мен болашағын есептесе, сол — мақалдың мәніне сай әрекет. Ақылмен істелген іс адамға жол ашады.
Bul dúnıe joq ólgenge.