Ақша қарда көп жүрсең,
Көзің бір күн қарығар.
Ағайыннан шет жүрсең,
Көңілің бір күн тарығар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның табиғи да, әлеуметтік те ортадан алшақтамауы керектігін айтады. «Ақша қарда көп жүрсең, көзің бір күн қарығар» дегені — қардың ақтығы көзді шағылыстырып, ақыры жанарыңды талдырады деген тура мағына. Астарлы мағынасы — бір нәрсенің ортасында шектен тыс жүру адамға зиян келтіреді. Сол сияқты «Ағайыннан шет жүрсең, көңілің бір күн тарығар» дегені — туыстан, жақын ортадан жырақтасаң, бір күні жалғыздық пен рухани таршылықты сезінесің деген ой.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ақша қар» — сырттай әдемі, бірақ ұзақ уақыт бойы әсер етсе, қиындық туғызатын ортаның бейнесі. «Көздің қарығуы» — шаршау, қиналу, шектен асудың салдары. Ал «ағайыннан шет жүру» — тек қашықта тұру емес, туыстық байланыстың суынуы. «Көңілдің тарылуы» — адамның сағынышы, жалғызсырауы, тірек іздеуі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте өзекті. Адам мансап, ақша не жеке тірлік деп жүріп, туған-туыспен араласпай кетсе, кейін рухани бос кеңістік сезінеді. Мысалы, қалаға көшіп барып, жылдар бойы ауылдағы ағайынмен хабарласпаған адам қиын сәтте туғандарының қадірін кеш түсінеді.
Kóziń bir kún qaryǵar.
Aǵaıynnan shet júrseń,
Kóńiliń bir kún taryǵar.