Ақыл - адам көрігі,
Ақылдың сабыр - серігі.

Негізгі мағынасы

Ақыл адамды көркейтеді, ал ақылдың айнымас серігі — сабыр. Мақал адамның шын көркі бет-әлпетінде емес, ақылында екенін айтады: ойлы, парасатты кісі қай ортада да сыйлы, сөзі тартымды. Екінші тармақ ақылдың жалғыз жүрмейтінін еске салады. Сабыр болмаса, ақыл ашуға, асығыстыққа жеңіліп қалады, сабырлы адам ғана ақылын орнымен жұмсай алады. Сөйтіп бір мақалда екі қасиет қатар қойылып, бірі екіншісін толықтырады.

Образдар мен теңеулер

Көрік сөзінің екі мағынасы бар: сұлулық, ажар және ұстаның отты үрлейтін құралы. Мұнда бірінші мағына алынған: «адам көрігі» — адамның көркі, сәні. Қазақ «көрікті жігіт», «көркі кіргендей» деп сыртқы әдемілікті айтады, ал мақал бұл сөзді ақылға береді. Серік — жолдас, қасынан қалмайтын сенімді жан, жолға жалғыз шықпаған қазақ үшін серіктің мәні зор. «Көрігі» мен «серігі» ұйқасы мақалды әуенді етеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Ұстаздар мен ата-аналар жастарға тәрбие ретінде айтады, әсіресе бала сыртқы келбетіне көп мән беріп жүргенде немесе ашуға тез берілгенде. Интонациясы жылы, өсиет ретінде. Біреудің сыртқы келбетін мазақтау үшін айту орынсыз. Мысалы: «Айнаның алдынан шықпайсың, ал кітап ашпайсың. Ақыл — адам көрігі, ақылдың сабыр — серігі, қызым».

Қолданылу жағдаяттары

— Әжесі сырт келбетінен ұялатын немересіне ақылды, сабырлы адамның әрқашан әдемі көрінетінін айтып жұбатты.
— Жарыста қарсыласының дөрекілігіне шыдап, ұпайды ақылмен жинаған балуанды бапкері жиналғандардың алдында мақтады.
— Той кезінде дауласып кеткен екі жігітті қария тыныштандырып, ашуды ақыл мен сабыр жеңетінін ескертті.