Ақылдыға ар қымбат,
Ақымаққа жан қымбат.
«Ақылдыға ар қымбат, Ақымаққа жан қымбат.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды екі түрлі мінезбен салыстырады. Ақылды кісі үшін ең қымбат нәрсе — ар, яғни абырой, намыс, ұят, адамдық қасиет. Ол қажет болса, жанын да қатерге тігіп, бірақ арын сатпайды. Ал ақымақ адам керісінше, ар-ұяттан гөрі өз басының амандығын, тәнінің қамын көбірек ойлайды. Мұнда тура мағына жоқ, астарлы мағынасы — адамның шын бағасын оның рухани биігі мен ұяты анықтайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ар» — адамның ішкі тазалығы, намысы, адамдық өлшемі. «Жан» — тіршілік, жеке басының амандығы, қорқыныштан туған өзімшілдік. Ақылды мен ақымақтың қарама-қарсылығы арқылы халық арды жоғары, жанды төмен қою керек деген ойды жеткізеді. Бұл — адамның таңдауы мінезін ашатын терең салыстыру.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адалдық пен ұстаным мәселесінде жиі айтылады. Мысалы, бір қызметкер басшының жалған тапсырмасын орындап, уақытша пайда көрсе де, кейін ар-ұяты мазалайды. Ал ақылды адам шындықты айтып, қиындыққа қарамай, абыройын сақтайды. Сондықтан бұл мақал жастарды намысты, әділ, тиянақты болуға үндейді.
Aqymaqqa jan qymbat.