Ақылдыға айтқан сөз жөнін табар,
Ақымаққа айтқан сөз далада қалар.
«Ақылдыға айтқан сөз жөнін табар, Ақымаққа айтқан сөз далада…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылды адам айтылған сөздің мәнін түсінеді, оны ой елегінен өткізіп, дұрыс қорытынды жасайды дегенді білдіреді. Ал ақылсыз, ойланбайтын адамға қанша жақсы кеңес айтылса да, ол оны қабылдамай, босқа кетеді. Яғни сөздің құны тыңдаушының парасатына байланысты.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жөнін табар» деген тіркес — сөздің пайдаға асып, орнын табуын білдіреді. Ал «далада қалар» дегені — айтылған ақылдың ескерусіз, нәтижесіз қалуын меңзейді. Мұнда дала — кеңістік емес, мәнсіздік пен босқа кеткен еңбектің бейнесі. Осы арқылы халық сөз бен тыңдаушының деңгейін салыстырып тұр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, мұғалім немесе ата-ана балаға пайдалы кеңес берсе, зерек бала оны тыңдап, қолданады; ал қырсық бала елемей, сол кеңес далаға кеткендей болады. Сондықтан адамға сөз айтуда оның қабылдау қабілетін, мінезін де ескеру керек. Мақал бізге ақылды болудың бір белгісі — жақсы сөзді тыңдай білу екенін ескертеді.
Aqymaqqa aıtqan sóz dalada qalar.