Ақылды арын қорғайды,
Сараң малын қорғайды.
«Ақылды арын қорғайды, Сараң малын қорғайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ақылды адам ең алдымен өз арын, намысын, адамдық қадірін сақтайды. Ол үшін ар-ұят байлықтан да жоғары тұрады. Ал сараң кісі дүниеге, малына ғана күйіп-пісіп, соны қорғаштаумен болады. Мақал ақыл мен арды жоғары қояды да, сараңдықтың тар дүниетаным екенін астарлап сынайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ар» — адамның ішкі тазалығы, абыройы, адамгершілігі. «Мал» — байлық, дүние, қаржы ғана емес, дүниеқоңыздықтың белгісі ретінде алынған. Ақылдының арды қорғауы — парасатты адамның биік мақсатын көрсетсе, сараңның малды қорғауы — оның ойы мен көңілі байлықтан аспайтынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте орынды. Мысалы, қызметте жүрген адам адалдықты сақтап, арын сатпай жұмыс істесе, ол ақылды адамға жатады. Ал бар табысын тек жинай беріп, ешкімге жақсылық жасамайтын, өз пайдасынан басқаны ойламайтын кісі сараңдыққа жақын болады. Яғни, адамды бағалайтын өлшем — оның ақылы мен ары.
Sarań malyn qorǵaıdy.