Ақылды адам айтқызбай біледі,
Ақсұңқар қаққызбай іледі.
«Ақылды адам айтқызбай біледі, Ақсұңқар қаққызбай іледі.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылды адамның ойды көп сөз қылдырмай-ақ, бір ишарадан түсінетінін айтады. Яғни зерек, байқағыш, тәжірибелі жанға артық түсіндірудің қажеті жоқ: ол істің жайын, ниетті, жағдайды тез аңғарады. Астарлы мағынасы — адамға ақыл, ептілік, сергектік керек, өйткені нағыз парасат иесі уақыт жоғалтпай, дұрыс қимылдайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «айтқызбай біледі» деген тіркес — ойдың шапшаңдығын, түсініктің тереңдігін білдіреді. Ал «Ақсұңқар қаққызбай іледі» дегені — қыран құстың тектілігі мен шапшаңдығын бейнелейді. Ақсұңқар олжасын аңдатып, ұзақ дайындықсыз-ақ іле салатын епті құс ретінде алынған. Бұл теңеу ақылды кісінің де дәл сондай сергек, ширақ, нәтижелі болатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бұл мақалды оқу-білімде, жұмыста, басшылықта жиі қолдануға болады. Мысалы, тәжірибелі маман жас қызметкердің қателігін бір-екі белгісінен-ақ байқап, оны ұзақ түсіндірмей-ақ дұрыс жолға бағыттайды. Сонда «ақылды адам айтқызбай біледі» деген сөз орынды айтылады.
Aqsuńqar qaqqyzbaı iledi.