Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Талабы жоқ жас ұлың
Жалыны жоқ шоқпен тең.
Жалыны жоқ шоқпен тең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жас жігіттің өмірде мақсаты, ынтасы, талап-талпынысы болмаса, оның пайдасы аз болатынын...
Ақылды адам айтқызбай біледі,
Ақсұңқар қаққызбай іледі.
Ақсұңқар қаққызбай іледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылды адамның ойды көп сөз қылдырмай-ақ, бір ишарадан түсінетінін айтады. Яғни зерек, ба...
Адамның ұяты бетінде,
Адамгершілігі ниетінде.
Адамгершілігі ниетінде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шын болмысы сыртқы көрінісінен ғана емес, ішкі дүниесінен танылатынын айтады. «Ұя...
Тойға барсаң, тойып бар,
Жамандығыңды қойып бар.
Жамандығыңды қойып бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тойға барғанда адам өз мінезін түзеп, лайықты көңіл күймен, таза пейілмен баруы керек ек...
Оқығанның беті жарық,
Оқымағанның беті көн шарық.
Оқымағанның беті көн шарық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — білім алған адамның жүзі жарық, ал оқымаған адамның жүзін көн шарыққа...
Иттің боғы дәрі болса, дарияға тышады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай пайдасы бардай көрінген нәрсенің шын мәнінде түкке тұрғысыз екенін әжуа етеді. Ег...
Сіркесі су көтермейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашуланшақ, мінезі ауыр, шамалы нәрсеге тез тітіркенетін адамды білдіреді. Тура мағынасынд...
Ат басына күн туса,
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ауыр күн, қиын жағдай келгенде адам да, ат та өз қалыпты тіршілігінен бөлек әрекет етуге...
Арзанның сорпасы татымас.
**Негізгі мағынасы** «Арзанның сорпасы татымас» деген мақалдың тура мағынасы — бағасы төмен, сапасы нашар тағамның дәмі...
Тауық түсінде тары көрсе,
Түлкі түсінде тауық көреді.
Түлкі түсінде тауық көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тауыққа тары, ал түлкіге тауық түсінде көрінеді. Астарлы мағынасы — әр...
Жаманнан жарты аяқ ас қалады.
**Негізгі мағынасы** Жаман адамнан не пайда, не береке шықпайды деген ой айтылады. Тура мағынада: жаман, сараң не пейілі...
Қатыныңмен дос бол,
Үйіңе береке кіреді.
Азаматпен дос бол,
Қадіріңді біледі.
Білімдімен дос бол,
Сасқанда ақыл береді.
Үйіңе береке кіреді.
Азаматпен дос бол,
Қадіріңді біледі.
Білімдімен дос бол,
Сасқанда ақыл береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға кіммен аралассаң, соның ықпалы өзіңе тиетінін айтады. Жақсы жармен тату болсаң, үй...
Сыйға - сый, сыраға - бал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуге берген сыйыңның өтеуі де өзіне лайықты сыймен қайтады. Астарлы...
Аққу құсқа оқ тисе,
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адамның қайсарлығын, намысын және төзімін сипаттайды. Аққу жараланса да, қанатын суға...
Ақылсыз достан ақылды дұшпан артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жанында жүрген кісінің сапасы өте маңызды екенін аңғартады. Тура мағынасында, ақы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.