Ақылды бақырды да бағалайды,
Ақымақ алтынды да қаралайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның бағасы байлығымен емес, ақыл-парасатымен өлшенетінін білдіреді. Ақылды адам аз ғана нәрсенің де қадірін біліп, барды ұқсатып, орнымен пайдаланады. Ал ақымақ адам қолындағы асылдың өзін бағаламай, оны орынсыз жұмсап, қадірін кетіреді. Тура мағынасында «бақыр» — құны аз зат, «алтын» — өте қымбат дүние. Бірақ астарлы мағынасы керісінше: ақылды үшін қарапайым нәрсенің өзі пайдалы, ақымақ үшін алтынның өзі пайдасыз болуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бақыр» мен «алтын» — адамның көзқарасын салыстыратын бейнелі образдар. Бақыр — аз дүние, қарапайым мүмкіндік, ал алтын — мол байлық, үлкен несібе. Осы екі зат арқылы халық ақылдың құндылығын, ал надандықтың зиянын өткір көрсеткен. Яғни мәселе затта емес, сол затқа қарап, оны қолдана білетін адамның өзінде.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді оқу, жұмыс, ақша жұмсау, уақытты пайдалану сияқты жағдайларда қолдануға болады. Мысалы, бір адам аз жалақымен де жоспар жасап, үнемдеп, қажетіне жаратады; ал екіншісі көп табыс тапса да шашып, қарызға батады. Сонда ақылды кісінің қадір білуі, ақымақтың бағаламайтын мінезі анық көрінеді.
Aqymaq altyndy da qaralaıdy.