Ақшада көз жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ақшада көз жоқ» деген мақал ақшаның өзінде ар-ұят, мейірім, талғам болмайтынын білдіреді. Яғни ақша адамды да, ниетті де өзі таңдамайды; оны қалай жұмсау, қандай жолмен табу — адамның өз еркінде. Астарлы мағынасы: байлыққа қызыққан адам кейде жақсы мен жаманды, адал мен арамды айырмай қалады, сондықтан ақшаға соқыр түрде ермеу керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «көз жоқ» деген тіркес — жансыз нәрсенің сезімі, түсінігі болмайтынын меңзейтін бейнелі сөз. Ақша тірі адам сияқты көрінгенімен, ол өзі ештеңе шешпейді. Бұл образ ақшаға тым сеніп, оны мақсаттан жоғары қоюдың қате екенін аңғартады. Қазақ танымында байлық құрал ғана, ал адамгершілік пен ақыл — басты өлшем.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ақшаны бәрінен биік қоятын адамдарға ескерту ретінде айтылады. Мысалы, біреу табысы жоғары жұмыс үшін өз ұстанымын, уақыты мен денсаулығын құрбан етсе, оған «Ақшада көз жоқ, бірақ сенің көзің болсын» деп айтуға болады. Яғни пайда іздегенде адалдық пен сананы жоғалтпау керек деген ой беріледі.