Жақсылық, жамандық туралы 2195
Жақсылық пен жамандық туралы мақал-мәтелдер өмірлік таңдау, мінез, адамгершілік пен жауапкершілікті ұқтырады.
2195
Мақал-мәтел
723.2K
Қаралым
329
Орташа
Сұрыптау:
Су ағады, тас қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: су аққан сайын кетіп, өз арнасымен қозғалып отырады, ал тас орнында…
Темір сырын отта танытады,
Адам сырын жоқта танытады.
Адам сырын жоқта танытады.
Негізгі мағынасы Темірдің шын сапасы мен беріктігі отқа салғанда білінетіні сияқты, адамның да шын мінезі, төзімі, ішкі…
Арық малды асырасаң,
Аузы-мұрныңды май етеді;
Жаман адамды асырасаң,
Аузы-мұрныңды қан етеді.
Аузы-мұрныңды май етеді;
Жаман адамды асырасаң,
Аузы-мұрныңды қан етеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: арық малға күтім жасап, жем-шөбін берсең, ол семіріп, пайдаға жарайды; ал…
Су перісі - сұлтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жақын, өйткені «су перісі» — қиялдағы, қолға ұстатпайтын бейне…
Ашу шабыстырады,
Ақыл табыстырады.
Ақыл табыстырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашуға ерік берген адам дауға, жанжалға, асығыс іске ұрынып кететінін, ал ақылға жүгінген жан…
Қасқыр қарызын терісімен өтейді.
Негізгі мағынасы Қасқыр қарызын терісімен өтейді деген мақалдың тура мағынасы — қасқыр біреуге зиян келтірсе, ақыры өзі…
Байдан жұғар, балдан тамар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адамның қасында жүргенде, одан бірдеңе жұғуы мүмкін, ал балдан тамшы…
Бақсам, бақа екен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қарадым, бақа екен. Астарлы мағынасы — сырттай әдемі, қызық не пайдалы…
Шешендік күші - шындық.
Негізгі мағынасы Шешендік күші дегеніміз — сөздің өтімділігі, ойдың дәлдігі, тыңдаушыны иландыра білу қабілеті. Ал…
Заһар тілден шықса,
Кәпір діннен шығады.
Кәпір діннен шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің өте қауіпті, ауыр салдарын ескертеді. Тура мағынада удай ащы тілден шыққан сөз адамға…
Ет асса, нан қалмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ет піскен, ет тартылған жерде нанның азайып, таусылып қалуы мүмкін…
Пышағы бар сүйгенін жер,
Пышағы жоқ тигенін жер.
Пышағы жоқ тигенін жер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда пышақ туралы айтқанымен, астарында қаруы, амалы, мүмкіндігі бар адам өз…
Жақсы адам тауып айтады,
Жаман адам қауып айтады.
Жаман адам қауып айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сөз айту мәнерін мінезімен байланыстырады. Жақсы адам біреуге ескерту айтса да…
Жуас тананы патша мінеді,
Жуас адамды әркім іледі.
Жуас адамды әркім іледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жуас, момын тананы патша да мініп пайдалана алады, ал жуас адамды кез…
Жалмауызға да жан керек.
Негізгі мағынасы «Жалмауызға да жан керек» деген мақалдың тура мағынасы — тіпті жауыз, қатігез, адамға зиян келтіретін…
Иттің ұлығанын бөрі естімес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ит қанша ұлыса да, бөрі оған назар аудармайды, мән бермейді. Астарлы…
Көңіл кірі айтса кетеді,
Киім кірі жуса кетеді.
Киім кірі жуса кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам жанындағы кір-қожалақты, яғни көңілдегі реніш, өкпе, ауыр ой сөз арқылы да сейілетінін…
Сөз шынға, пышақ қынға тоқтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сөз де, пышақ та белгілі бір жерге барып тоқтайды деген ой. Астарлы…
Мешкей семірмейді, ұры байымайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашкөздік пен арамдықтың түбі жақсылыққа жеткізбейтінін айтады. Тура мағынасында көп жейтін…
Аман болса бұл басым,
Тағы шығар бұл шашым.
Тағы шығар бұл шашым.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бас аман болса, шаш қайта өседі. Астарлы мағынасы: адамның ең басты…
Боғы - ботқа, сідігі - сорпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ұсқынсыз, былғаныш, тұрпайы күйін әжуалап айтады. Тура мағынасында боқ пен сідік…
Қатты жерде қақ тұрар ,
Ынсапты елде Хақ тұрар.
Ынсапты елде Хақ тұрар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның да, елдің де ішкі берік мінезін жоғары қояды. «Қатты жерде қақ тұрар» дегені — жері…
Жаман ат соқпақшыл,
Жаман кісі тоқпақшыл.
Жаман кісі тоқпақшыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман мінезді адамды жаман аттың қыңырлығымен салыстырады. Тура мағынада, соқпақшыл ат…
Жақсылық қылсаң, бүтін қыл.
Негізгі мағынасы «Жақсылық қылсаң, бүтін қыл» деген мақал адам жасаған игі ісі толық, шынайы әрі мінсіз болсын деген…
Бір анадан жақсы да, жаман да туады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір анадан туған балалардың мінезі де, тағдыры да әртүрлі болуы мүмкін…
Өзі тоймастың көзі тоймас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдағы ашкөздік пен қанағатсыздықты білдіреді. Тура мағынасында «өзі тоймаған адамның көзі…
Әділ істің арты игі.
Негізгі мағынасы «Әділ істің арты игі» деген мақалдың тура мағынасы — әділ, дұрыс жасалған істің соңы жақсы болады…
Жуан жіңішкергенше, жіңішке үзілер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал таршылық пен қысым ұзаққа созылса, әлсіздің жағдайы қиындай түсетінін білдіреді. Тура…
«Кетем!» деген қыз,
«Көке!» десең де тұрмайды.
«Көке!» десең де тұрмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың өз көңілі ауып, кетуге бел буған сәтінде, қанша жалынсаң да не қанша еркелетіп…
Тентектен тез хабар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тентек, бұзақы, тынышсыз адамнан бірден хабар жетеді, яғни оның ісі көп…
Аз асқа жасауыл болма,
Көп асқа бөгеуіл болма.
Көп асқа бөгеуіл болма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды тамақты да, ырысты да орынсыз шектеуге, кедергі жасауға болмайтынын үйретеді. Тура…
Жақсы болса - құт,
Жаман болса - жұт.
Жаман болса - жұт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы адам болса, оның айналасына құт-береке, тыныштық, ынтымақ келетінін білдіреді. Ал…
Айран ішкен құтылады,
Шелек жалаған тұтылады.
Шелек жалаған тұтылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — айран ішіп, ыдысын таза қалдырған адам жазадан құтылады, ал шелек жалап…
Ісі түскенде мүсәпір,
Ісі біткенде кісәпір.
Ісі біткенде кісәпір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезінің кейде пайдакүнемдікке, екіжүзділікке ауып кететінін сынайды. Тура…
Бірінші әйел - шекер,
Екінші әйел - бекер.
Екінші әйел - бекер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, алғашқы әйел тәтті де жағымды, ал екіншісі пайдасыз дегендей…
Жақсылық жасасаң, жасыр,
Жақсылық көрсең, асыр.
Жақсылық көрсең, асыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды кішіпейіл, қарапайым болуға шақырады. Жақсылық жасаған кезде оны дабыра қылмай…
Бірлік малға сатқан - антұрған.
Негізгі мағынасы Бірлік — ең қымбат қасиет, оны малға, яғни дүниеге айырбастаған адам опық жейді. Мақалдың тура…
Ұры - бір түнде бай, бір түнде кедей.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрлықпен келген байлықтың баянсыз екенін айтады. Тура мағынасында ұры бір түнде көп дүние…
Ұрлық түбі - қорлық.
Негізгі мағынасы Ұрлық жасау адамды ешқашан жақсылыққа жеткізбейді. Басында пайда сияқты көрінгенімен, соңы ұятқа…
Ауруда шаншу жаман,
Сөзде қаңқу жаман.
Сөзде қаңқу жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның басына келген дерттің де, тілден шыққан өсек пен ғайбаттың да жанына бата түсетінін…
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер сен…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Ас біреудікі болғанмен қарын өзіңдікі,
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ас-су біреудің дастарқанынан, өзгенің қолынан келуі мүмкін, ал оны…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Бұл санаттағы мақал-мәтелдер жақсылық пен жамандықтың ара-жігін айқындап, адам баласын ізгілікке, адалдыққа және сабырға үндейді. Қазақ даналығы жақсылықтың қайтарымы болатынын, ал жамандықтың түбі өкінішке апаратынын қысқа да нұсқа тіркестермен жеткізеді.
Жинақта достық, қиянат, кешірім, ниет, сөз бен іс бірлігі сияқты тақырыптар жиі кездеседі. Мұндай мақалдар күнделікті өмірде дұрыс шешім қабылдауға, жақсы мінез қалыптастыруға және жаман әдеттен сақтануға бағыт береді.
Жинақта достық, қиянат, кешірім, ниет, сөз бен іс бірлігі сияқты тақырыптар жиі кездеседі. Мұндай мақалдар күнделікті өмірде дұрыс шешім қабылдауға, жақсы мінез қалыптастыруға және жаман әдеттен сақтануға бағыт береді.