Бай кісі балпаң,
Жарлы кісі жалтаң.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бай мен жарлы адамның тұрмыс айырмасын бейнелейді. Бай кісі сенімді, орнықты, еркін жүріс-тұрыс жасайды; ал жарлы кісі күнкөріс қамымен абайлап, кейде именіп, жалтақтап өмір сүреді. Тура мағынасында да жүріс мәнері әртүрлі суреттеледі, ал астарлы мағынасы — тұрмыстың адамның мінезіне, қимылына, қоғамдағы орнына әсер ететінін айту.
Образдар мен теңеулер
«Балпаң» сөзі — тоқмейіл, кең жүріс, қысылмай қозғалу сияқты бейнені береді. Ол байлықтың адамға еркіндік сезімін сыйлайтынын аңғартады. «Жалтаң» сөзі — сақ, тартыншақ, күмәндана қарау дегенді білдіреді. Мұнда жоқшылықтың адамды жасықтатып, әр қадамын есеппен басуға мәжбүрлейтіні көрінеді. Мақал екі қарама-қарсы образ арқылы әлеуметтік теңсіздікті аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал табысы мол адам мен тұрмысы тар адамның өмір салтына қатысты айтылады. Мысалы, қолында мүмкіндігі бар адам жаңа істі батыл бастап кетсе, қаржысы шектеулі адам әр шығынды ойланып жұмсайды. Дегенмен мақалдың түпкі сабағы — байлыққа масаттанбай, жоқтыққа сынбау, адамдық қалпын сақтау.
Jarly kisi jaltań.