Ақылды мен ақымақ туралы 1532
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1532
Мақал-мәтел
523.8K
Қаралым
341
Орташа
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер сен…
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағынасы…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Жоқ-жітік бола тұра кербезденіп, шамасынан тыс сәнге, мақтанға салынатын адамнан сақ бол дейді. Мұндай…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Айналаң түлкідей қу, айлакер болса, сен тазыдай шапшаң, сергек, алғыр болып, оның қулығын жеңіп ал…
Тең теңімен, тезек қабымен.
Негізгі мағынасы Тең теңімен, тезек қабымен: әр нәрсе өзіне лайықпен бірге жүреді. Мақал адамдардың да өзіне ұқсас…
Сұрыптау:
Абырой - ердің қанаты,
Ақыл - ойдың суаты.
Ақыл - ойдың суаты.
Негізгі мағынасы Абырой ер адамды биікке көтеретін қанат секілді, ал ақыл ойды сусындататын суат іспетті дейді. Бірінші…
Ағаштан ағаш сәнін алады,
Адамнан адам тәлім алады.
Адамнан адам тәлім алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының бір-бірінен үйреніп, үлгі алып өсетінін білдіреді. Тура мағынада бір ағаштың…
Ағаштың жаманы - қисық,
Сөздің жаманы - қырсық.
Сөздің жаманы - қырсық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында ағаштың түзуі пайдалы, ал қисығы іске жарамайтынын айтады. Астарлы мағынасы…
Ағашы аласа болса да, алмасы тамаша.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бойы аласа ағаштың жемісі бәрібір тәтті, сапалы болуы мүмкін. Астарлы…
Адам - ала, мал - құла.
Негізгі мағынасы «Ала» — бір түсті емес, түрлі түсті; ауыспалы мағынада әр түрлі, бірдей емес деген сөз. «Құла»…
Күнде бір мақал
«Ақылды мен ақымақ туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Адам аласы - ішінде,
Мал аласы - сыртында.
Мал аласы - сыртында.
Негізгі мағынасы Малдың аласы — оның түсі: ақ-қарасы, шұбарлығы сырттан бірден көрінеді. Адамның аласы, яғни ниетіндегі…
Адам әуелі бастан қартаяды.
Негізгі мағынасы «Адам әуелі бастан қартаяды» деген мақал адамның шын қартайуы тек жаспен өлшенбейтінін білдіреді…
Адам баласы үрген мес секілді,
Аузын ашсаң, босап қоя береді.
Аузын ашсаң, босап қоя береді.
Негізгі мағынасы Үрлеп толтырылған мес тығыны ашылса, ішіндегі ауа шығып, лезде солып қалады. Адам да сол сияқты: ішіне…
Адамға ақыл көптік қылмайды.
Негізгі мағынасы Адамға ақыл көптік қылмайды, яғни ақылдың артығы болмайды, қанша көп болса да зиян жоқ. Көп нәрсенің…
Адамды адамгершілікке сүйрейтін - ақыл,
Адамды жамандыққа ұрындыратын - ашу.
Адамды жамандыққа ұрындыратын - ашу.
Негізгі мағынасы Адамды адамгершілікке жетелейтін — ақыл, жамандыққа ұрындыратын — ашу дейді. Мақал адам мінезін екі…
Адам жаманнан жиренбей,
Жақсыны үйренбейді.
Жақсыны үйренбейді.
Негізгі мағынасы Жаман іс, жаман мінез адамның өз көзіне жиіркенішті көрінбейінше, ол жақсыға шын ұмтылмайды. Біреудің…
Адамзат бірде теңіз, бірде самал.
Негізгі мағынасы Теңіз — шексіз, терең, бірде тынық, бірде толқынды; самал — жеңіл, салқын жел. Мақал адам баласын осы…
Адам көзі - таразы.
Негізгі мағынасы Адамның көзі таразы сияқты: ол көргенін өлшейді, салыстырады, бағалайды. Көп жағдайда мақал ел көзі…
Адам қатесіз болмас,
Көл бақасыз болмас.
Көл бақасыз болмас.
Негізгі мағынасы Көлде бақа болмай тұрмайтыны сияқты, адам да қатесіз өмір сүрмейді. Мақал мінсіз адам жоқ екенін…
Адам мен адамның арасы жер мен көктей.
Негізгі мағынасы Екі адамның арасындағы айырма жер мен көктің арасындай алыс болуы мүмкін. Сырттай бәрі бірдей: екі…
Адамның екінші табиғаты - әдет.
Негізгі мағынасы Әдет — күн сайын қайталана беретін іс-қимыл. Ол алғашында адамның өз еркімен басталады, ал бара-бара…
Адамның жүзіне бақпа, сөзіне бақ.
Негізгі мағынасы Біреумен танысқанда оның жүзіне, сырт келбетіне емес, айтқан сөзіне құлақ сал дейді мақал. Жүз әдемі…
Адамның сырты алдамшы.
Негізгі мағынасы Адамның сырты, яғни киімі, келбеті, жүріс-тұрысы, жылы жымиысы оның шын болмысын көрсете бермейді…
Адамның тізгіні - ақыл.
Негізгі мағынасы Атты тізгін басқаратындай, адамды ақыл басқарады. Тізгінсіз ат қайда кетері белгісіз, ол жартасқа да…
Адамның үш қасиеті:
қайтпас қайрат,
нұрлы ақыл,
жылы жүрек .
қайтпас қайрат,
нұрлы ақыл,
жылы жүрек .
Негізгі мағынасы Мақал адамды адам ететін үш қасиетті атайды. Қайтпас қайрат — қиындықта шегінбейтін жігер, ерік-күш…
Адам ойға тоймас,
Бөрі қойға тоймас.
Бөрі қойға тоймас.
Негізгі мағынасы Қасқыр қойға тоймағандай, адам да ойға, арманға, қалауға тоймайды дейді. Мақал адам табиғатының бір…
Адам - тастай берік, гүлдей - нәзік.
Негізгі мағынасы Бір адамның бойында екі түрлі қасиет қатар жүреді. Ол тастай берік: ауыр еңбекке, аштыққа, қайғыға…
Адам тілінен жазады, ұры - ізінен.
Негізгі мағынасы Адам тілінен жазады, ұры ізінен жазады дейді. Мақал әркімнің өз «ізі» барын айтады: ұрыны жерге түскен…
Адам тілінен табады,
Сиыр мүйізінен табады.
Сиыр мүйізінен табады.
Негізгі мағынасы Адам пәлені тілінен табады, сиыр мүйізінен табады. Мақал әр жанның басына бәле өзінің осал жерінен…
Адам шыдағанға құрыш шыдамайды.
Негізгі мағынасы Құрыш — шыңдалған, ең берік болат. Мақал оның өзін адамнан әлсіз етіп көрсетеді: құрыш сынатын…
Адасқанның айыбы жоқ,
Қайтып үйірін тапқан соң.
Ашылғанның айыбы жоқ,
Өзі біліп жапқан соң.
Қайтып үйірін тапқан соң.
Ашылғанның айыбы жоқ,
Өзі біліп жапқан соң.
Негізгі мағынасы Адасқан жылқы үшін айып жоқ, егер ақыры өз үйіріне қайтып келсе; бір қатесі ашылған адам үшін де айып…
Адаспаймын деген ерді,
Қараңғы түн, қалың тұман адастырады.
Қараңғы түн, қалың тұман адастырады.
Негізгі мағынасы Мен адаспаймын деп кеуде соққан ерді де қараңғы түн мен қалың тұман адастырады. Мақал асқақ сенім мен…
Ажал ақымақ үшін алтау,
ақылдыға біреу.
ақылдыға біреу.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдегі қауіпті, қиындықты, өлім қатерін әр адам әрқалай қабылдайтынын меңзейді. Тура…
Ажалды қарға бүркітпен ойнайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ажалға жақындаған, әлсіреген қарға бүркітпен ойнайтындай әлсіз де…
Аз-аздан үйреніп дана болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білім мен тәжірибенің бірден келмейтінін айтады. Адам аз-аздан үйреніп, біртіндеп ізденсе…
Азаматтың бір ажары - кеңдігі.
Негізгі мағынасы Азаматты көркейтетін, оған ажар беретін қасиеттің бірі — кеңдік. Кең адам — пейілі кең, жомарт…
Азат басың болсын құл,
Қолдан келмес іске ұмтыл.
Қолдан келмес іске ұмтыл.
Негізгі мағынасы Мақал адамды биік мақсатқа ұмтылуға, қолдан келмейтіндей көрінген іске де батыл кірісуге шақырады…
Аздың ашпын дегеніне нанба,
Көптің тоқпын дегеніне нанба.
Көптің тоқпын дегеніне нанба.
Негізгі мағынасы Аз адам «ашпыз» десе де, көп адам «тоқпыз» десе де, сөзіне бірден сенбе дейді мақал. Аз кісіге аздаған…
Ай бетінде дақ бар.
Негізгі мағынасы «Ай бетінде дақ бар» деген мақал сырттай әдемі көрінгеннің өзінде кемшіліксіз болмайтынын білдіреді…
Айғырмен ойнаған ат арқасын алдырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: айғырмен ойнаған ат белі мен арқасына зақым келтіріп алады, яғни өзінен…
Айдағаны - бес ешкі,
ЬІсқырығы жер жарады.
ЬІсқырығы жер жарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ісі мен сөзіне сай келмейтінін әжуалайды. Тура мағынада: айдап жүргені бар болғаны…
Айдарлыны құл,
Тұлымдыны - тұл етеді.
Тұлымдыны - тұл етеді.
Негізгі мағынасы Мақалда аты аталмаған бір күш — жау, шапқыншылық, соғыс — айдарлы ұлды құл, тұлымды қызды тұл етеді…
Ай жарық, қоян арық.
Негізгі мағынасы «Ай жарық, қоян арық» деген мақал сырттай қарағанда түннің ай жарықты болғанын, қоянның азып-жүдеп…
Айқайы көптің айтары жоқ.
Негізгі мағынасы Айқайы көптің айтары жоқ деген мақал көп сөйлеп, даурығып жүрген адамның сөзі салмақсыз болатынын…
Айла ақыл болмайды.
Негізгі мағынасы Айла, қулық-амал ақылдың орнын баса алмайды. Айлакер адам біреуді алдап, бір істі бұрып, сәттік ұтыс…
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.