Жау, дұшпан туралы 78
Жау мен дұшпан туралы мақал-мәтелдер сақтық, бірлік және сабыр арқылы қауіптен қорғануды үйретеді.
78
Мақал-мәтел
27.7K
Қаралым
355
Орташа
Ең көп оқылған
Іштен шыққан жау жаман.
Негізгі мағынасы Өз ортаңнан, өз еліңнен, отбасыңнан шыққан жау — сырттағы жаудан әлдеқайда қауіпті. Ол сенің сырыңды…
Жау жағадан алғанда,
Бөрі етектен алады.
Бөрі етектен алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қиын-қыстау шақтағы қос қысымды білдіреді. Тура мағынасында жау жағадан, бөрі етектен…
Үйреніскен жау атыспаққа жақсы.
Негізгі мағынасы Бұрыннан бір-бірін білетін, талай рет беттескен жаумен соғысу оңай: оның мінезі, айласы, қаруы таныс…
Жау жоқ деме, жар астында,
Бөрі жоқ деме, бөрік астында.
Бөрі жоқ деме, бөрік астында.
Негізгі мағынасы Жау жоқ деп бейқам отырма, ол жардың астында жасырынып жатуы мүмкін; бөрі жоқ деп ойлама, ол бөріктің…
Ағайын ала болғанда,
Ауыздағы ас кетер.
Аңдыған дұшпан көбейіп,
Жау қолында бас кетер.
Ауыздағы ас кетер.
Аңдыған дұшпан көбейіп,
Жау қолында бас кетер.
Негізгі мағынасы Ағайын бөлініп, араздасқанда, адамның аузына апарған асы да кетеді, яғни қолдағы несібе, тұрмыстың…
Сұрыптау:
Ағайын ала болғанда,
Ауыздағы ас кетер.
Аңдыған дұшпан көбейіп,
Жау қолында бас кетер.
Ауыздағы ас кетер.
Аңдыған дұшпан көбейіп,
Жау қолында бас кетер.
Негізгі мағынасы Ағайын бөлініп, араздасқанда, адамның аузына апарған асы да кетеді, яғни қолдағы несібе, тұрмыстың…
Алысқан жауға арқаңды көрсетпе.
Негізгі мағынасы Жаумен алысып, бетпе-бет тұрғанда оған арқаңды берме: бұрылып қашсаң, соққыны арқаңнан алып…
Бір мылтықтың аузына мың кісі сыяды.
Негізгі мағынасы Бір мылтықтың аузына мың кісі сыяды дейді: қаруы бар бір адам мыңдаған қарусыз адамды бағындыра алады…
Гүрілдеп келген жаудан,
Күлімдеп келген қас жаман.
Күлімдеп келген қас жаман.
Негізгі мағынасы Ашық айбат шегіп, гүрілдеп келген жаудан гөрі күлімсіреп, жылы жүзбен келген қастың зияны көп. Ашық…
Дау айтысады, жау атысады.
Негізгі мағынасы Дауласқан адамдар сөзбен айтысады, ал жауласқан жақтар қару алып атысады. Мақал екі түрлі қақтығысты…
Күнде бір мақал
«Жау, дұшпан туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Дау - айтыс, барымта - қайтыс.
Негізгі мағынасы Дау сөзбен шешіледі, яғни айтыспен, екі жақтың уәжін тыңдаумен бітеді. Барымтаның жөні — қайтыс: айдап…
Дауға барсаң, бірің бар,
Жауға барсаң, бәрің бар.
Жауға барсаң, бәрің бар.
Негізгі мағынасы Дауға барсаң, бірің бар, жауға барсаң, бәрің бар дейді: дау шешуге бір шешен адамды жіберсе…
Дос - егіз, дұшпан - сегіз.
Негізгі мағынасы Мақал досыңның аз, дұшпаныңның көп болатынын айтады: дос екеу-ақ, егіздей, ал дұшпан — сегіз. Сандар…
Досыңа балдай тәтті бол,
Дұшпанға тастай қатты бол.
Дұшпанға тастай қатты бол.
Негізгі мағынасы Досыңа бал сияқты тәтті, мейірімді бол, ал дұшпаныңа тастай қатты, берік бол. Мақал адамның мінезі…
Досыңа өтірік айтпа,
Дұшпаныңа шыныңды айтпа.
Дұшпаныңа шыныңды айтпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сөзге сақ болуға, әркімге бірдей сыр ашпауға үйретеді. Досқа өтірік айтпа деуі…
Дұшпан жоқ деме,дұшпан аяқ астында.
Негізгі мағынасы Менің дұшпаным жоқ деп бейқам отырма: дұшпан аяқ астынан, күтпеген жерден шығуы мүмкін. Мақал адамның…
Дұшпаннан түк тартсаң да пайда.
Негізгі мағынасы Дұшпанның бір түгін, бір талын жұлып алсаң да, ол — пайда. Мақал жауға келтірілген ең кіші залалдың…
Дұшпан не демейді,
Түске не кірмейді?
Түске не кірмейді?
Негізгі мағынасы Дұшпан не айтпайды дейсің, түске не кірмейді дейсің? Мақал дұшпанның сөзін түске ұқсатады: екеуі де…
Дұшпаның күлді дегенше,
Сырыңды білді де.
Сырыңды білді де.
Негізгі мағынасы Дұшпаның саған күлсе, мұны жай күлкі деп ойлама: ол сенің сырыңды, әлсіз тұсыңды біліп алды деп түсін…
Ежелгі жауда елдік жоқ.
Негізгі мағынасы Ертеден келе жатқан, ата-бабадан бері жау болған жақтан елдік, яғни татулық, бейбіт көршілік, адал…
Ежелгі жау ел болмас.
Негізгі мағынасы Ертеден келе жатқан, ата-бабадан бері өштесіп келген жау бір күнде дос, бейбіт көрші бола қалмайды…
Елге дұшпан жерге сыймас,
Жерге дұшпан елге сыймас.
Жерге дұшпан елге сыймас.
Негізгі мағынасы Елге жау болған адамға ол жердің кеңдігі тар келеді, жерге жау болған адамға ел арасында орын жоқ…
Ел жаусыз болмас,
Жер таусыз болмас.
Жер таусыз болмас.
Негізгі мағынасы Қай елдің де жауы, қарсыласы болатыны, қай жердің де тауы болатыны сияқты табиғи нәрсе екенін айтады…
Есік алдынан жел келгенше,
Үй сыртынан жау келсін.
Үй сыртынан жау келсін.
Негізгі мағынасы Есіктің алдынан соққан жел — киіз үй үшін ең қауіпті жел: ол үйдің ішіне кіріп, туырлықты көтеріп…
Жалынсаң, жау басынар,
Басынар да, басыңа шығар.
Басынар да, басыңа шығар.
Негізгі мағынасы Жауға жалынып, мүсәпір күйге түссең, ол аямайды, керісінше басынады — сені менсінбей, өктемдік көрсете…
Жаманды ел ішінен жау алады.
Негізгі мағынасы «Жаманды ел ішінен жау алады» деген мақалдың тура мағынасы — әлсіз, берекесі кеткен, ішкі ынтымағы…
Жанын аямаған жау алады,
Малын аямаған дау алады.
Малын аямаған дау алады.
Негізгі мағынасы Жанын аямаған жау алады, малын аямаған дау алады дейді: жанын шүберекке түйіп, батыл шайқасқан ер…
Жарылғанды жау алар,
Бөлінгенді бөрі жер.
Бөлінгенді бөрі жер.
Негізгі мағынасы Екіге жарылған, ішінен бөлінген елді жау басып алады, отардан бөлінген қойды бөрі жейді. Мақал ел мен…
Жау атыспай беріспейді.
Негізгі мағынасы Жау өз еркімен берілмейді: ол атыспай, қарсыласпай тұрып бой бермейді. Мақал жеңістің өздігінен…
Жау болжаусыз, ажал болжаусыз.
Негізгі мағынасы Жау да, ажал да алдын ала анықталып келмейді деген ой айтылады. Яғни адам өмірінде қауіп-қатер…
Жауға барсаң, кесерді ал,
Дауға барсаң, шешерді ал.
Дауға барсаң, шешерді ал.
Негізгі мағынасы Жауға аттансаң, қасыңа кесер — батыл, соққысы өткір батырды ал; дауға барсаң, шешер — сөзі ұтқыр…
Жауға жаның ашымасын.
Негізгі мағынасы Қастық ойлаған, еліңе, басыңа қауіп төндірген дұшпанға аяушылық көрсетпе деген қатаң ескерту. Соғыс…
Жауға қойыңды қалдырсаң да,
Сойылыңды қалдырма.
Сойылыңды қалдырма.
Негізгі мағынасы Жау шауып, малыңды айдап кетсе де, қолыңдағы сойылды тастама, қаруыңды жауға берме. Мақал…
Жауға қолдың күшін жұмса, найзаның ұшын қада.
Негізгі мағынасы Жаумен бетпе-бет келгенде, қолыңдағы бар күшті сал, найзаның ұшын нақ қадап сал: жартылай, аяп…
Жауға қырыңды берсең де, сырыңды берме.
Негізгі мағынасы Қажет болса, жауға жеріңді, биігіңді беріп, бір шайқаста жеңіліп қойсаң да, ішкі сырыңды ешқашан…
Жау да бір, жыртқыш аң да бір.
Негізгі мағынасы Жау мен жыртқыш аңның арасында айырма жоқ: екеуі де мейірім білмейді, әлсіздікті пайдаланып, сәтін…
Жауда да бір үйің болсын.
Негізгі мағынасы Жау жақта, бөтен әрі қауіпті ортада да кіріп паналайтын, сенім артатын бір үйің болсын дейді мақал…
Жаудан жақындық іздеме.
Негізгі мағынасы Саған қастық ойлаған адамнан туыстық, достық, жанашырлық күтпе. Жау бір сәт жылы сөйлеп, жақын…
Жауды аяған жаралы.
Негізгі мағынасы Жауға орынсыз аяушылық көрсеткен адам ақыры өзі жараланады: мейірім көрген дұшпан сәтін тауып, қайта…
Жауды көрсе, ердің жүзі қызарар ,
Жауға кірсе, жердің жүзі қызарар.
Жауға кірсе, жердің жүзі қызарар.
Негізгі мағынасы Батыр жауды көргенде ашуы мен жігері қайнап, жүзі қызарады; жауға қарсы шауып кіргенде, жердің беті…
Жауды көрсең баспалат,
Құтылғанша асықсын.
Құтылғанша асықсын.
Негізгі мағынасы Жауды көрсең, ізіне түсіп, артынан қу, ол құтылғанша асықсын, яғни тыным таппай қашсын деген жорық…
Жаудың сырын жау білмес.
Негізгі мағынасы Жау өз сырын қарсыласына ешқашан ашпайды, сондықтан бір жақтың ойын екінші жақ толық біле алмайды…
Жаудың үлкені - елдің жауы,
Даудың үлкені - жердің дауы.
Даудың үлкені - жердің дауы.
Негізгі мағынасы Жаулардың ең үлкені — жеке адамның емес, бүкіл елдің жауы, ал даулардың ең үлкені — жер дауы. Мақал…
Жауды санап соғыспайды,
Қойды санап тоғытпайды.
Қойды санап тоғытпайды.
Негізгі мағынасы Жаумен соғысқанда оның санын санап отырмайды, қойды тоғытқанда да бас-басына санап бөгелмейді…
Жау жағадан алғанда,
Бөрі етектен алады.
Бөрі етектен алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қиын-қыстау шақтағы қос қысымды білдіреді. Тура мағынасында жау жағадан, бөрі етектен…
«Жау, дұшпан туралы» мақал-мәтелдер — елдің сыртқы қауіпке, ішкі алауыздыққа және қастық пиғылға қатысты өмірлік тәжірибесін жинақтаған нақыл сөздер. Бұл санатта сақ болу, дұшпанның айласын аңдау, артық даңғойлықтан қашу, қиын сәтте берік болу сияқты ойлар айтылады.
Мұндай мақалдар адамды бірлікке, ұйымшылдыққа, ақылмен әрекет етуге үндейді. Жауға алдырмас күш — татулық, тәртіп және әділ шешім екенін еске салып, ерлік пен парасатты қатар қояды. Сонымен бірге, дұшпандықты өршітпей, сабыр сақтап, қауіпті бағамдап, бейбіт жолды ұмытпауға тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар адамды бірлікке, ұйымшылдыққа, ақылмен әрекет етуге үндейді. Жауға алдырмас күш — татулық, тәртіп және әділ шешім екенін еске салып, ерлік пен парасатты қатар қояды. Сонымен бірге, дұшпандықты өршітпей, сабыр сақтап, қауіпті бағамдап, бейбіт жолды ұмытпауға тәрбиелейді.