Әкім әділ болмаса, халық бұзылады,
Сауда әділ болмаса, нарық бұзылады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әділдіктің қоғам өміріндегі ең басты өлшем екенін айтады. Тура мағынасында, әкім әділ болмаса, ел ішінде тәртіп бұзылып, жұрттың сенімі азаяды; саудагер әділ болмаса, нарықта алдау көбейіп, сауда жүйесі әлсірейді. Астарлы мағынасында, кез келген істің берекесі әділдікке байланысты: басшы да, кәсіп иесі де, қарапайым адам да адалдықты ұстанса ғана орта түзеледі.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «әкім» — ел басқарушының, ал «сауда» — күнделікті тіршілік пен экономиканың символы. «Халық бұзылады» деген тіркес қоғамның ішкі тәртібі мен ынтымағы шайқалатынын білдіреді. «Нарық бұзылады» деуі сенім жоғалса, сауданың да құны қалмайтынын көрсетеді. Яғни, әділдік — қоғамның тірегі, ал әділетсіздік — берекенің жауы.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, жұмыс орнында басшы шешімді әділ қабылдамаса, қызметкерлердің ынтасы төмендеп, ұжымда реніш көбейеді. Сол сияқты дүкен иесі бағаны әдейі көтеріп, сапасыз тауар сатса, тұтынушы сенімін жоғалтады. Сондықтан әділдік қай салада болса да, тұрақтылық пен құрметтің негізі болып саналады.
Saýda ádil bolmasa, naryq buzylady.