Әйел жомарттық қылғанда,
Еркектің сараңдық қылғаны - өлім.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әйелдің жомарттығы мен кең пейілін жоғары бағалап, ер адамның сараңдығын қатты сынайды. Тура мағынасында: егер үй ішіндегі әйел береке тарататын, қолындағысын аямайтын болса, ал еркек керісінше тарылса, ондай мінез отбасының да, ортаның да құтын қашырады. Астарлы мағынасы – жомарттық адамды тірілтетін, ал сараңдық рухани жұтаңдыққа, сыйсыздыққа, берекесіздікке бастайтын жаман қасиет.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «әйел» мен «еркек» тек жыныс атауы емес, отбасы ішіндегі екі мінездің символы ретінде алынған. «Жомарттық» – кеңдік, мейірім, бөлісу, ал «сараңдық» – қытымырлық, жүрек тарлығы. «Өлім» сөзі тура өлім емес, берекенің өшуін, көңілдің суынуын, сыйластықтың жоғалуын білдіреді. Яғни сараңдық адамның беделін түсіріп, үй ішінің шырайын кетіреді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: отбасыда бір адам ғана барлық шығынды, қонақ күтуді, жақсылық жасауды көтерсе, екіншісі үнемі тартынып отырса, арадағы жылылық азаяды. Мысалы, үй иесі қонаққа ас беруге, жақынға көмек көрсетуге қолқабыс қылмаса, жұрт оның сараңдығын жақтырмайды. Сондықтан мақал жомарт болуға, ортақ тірлікте кең пейіл сақтауға үндейді.
Erkektiń sarańdyq qylǵany - ólim.