Бай тойғанынан кекіреді,
Кедей аштықтан секіреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бай мен кедейдің тұрмыс айырмасын әжуа, мысқыл арқылы көрсетеді. Бай адам тоқ, дәулетті болғандықтан, асып-тасып, өз-өзін көп көрсетіп, кекіргендей тәкаппар мінез танытады. Ал кедей адам аштық, жоқшылық қыспағында жүріп, еріксіз қиналады, сол қиындықтың кесірінен мазасызданып, секіріп-селтеңдеп жүреді. Астарлы мағынасы — байлық адамды да, кедейлік те адамды өзгертіп жібереді; сондықтан байға да, жоққа да сабыр мен кішіпейілдік керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тойғанынан кекіреді» деген тіркес тоқ адамның мастануы мен паңдануын бейнелейді. «Кекіру» — әдейі айтылған дөрекі қимыл, ол тоқтықтың ғана емес, менмендіктің де белгісі. «Аштықтан секіреді» дегені — қарынның ашуы адамды тыныш отырғызбай, тыпыршытатынын аңғартады. Яғни, байлық пен жоқшылық адамның сыртқы қылығына дейін әсер ететін күш ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де орынды. Мысалы, біреу жағдайы түзеліп, қарапайымдылықты ұмытып, өзгелерді менсінбей сөйлесе, осы мақал еске түседі. Сол сияқты тұрмысы төмен адамды сөкпей, оның қиын күйін түсініп қарау керек екенін де аңғартады.
Kedeı ashtyqtan sekiredi.