«Бағайын десе малы, Ауырайын десе ауруы жоқ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақалда «жоқ» сөзі екі жолға ортақ: бағайын десе малы жоқ, ауырайын десе ауруы жоқ. Мұнда қолы бос, айналысатын ісі жоқ адамның күйі суреттеледі: бағатын малы да жоқ, ауырып жатайын десе денсаулығы мықты. Яғни ол не еңбекке, не ауруға байланбаған, күні бойы бос жүре береді. Көбіне бұл сөз ермек таппай зеріккен, жалқауланған не бос уақытын қайда жұмсарын білмей жүрген адамға әзіл-сын ретінде айтылады. Кейде адам өзі туралы да осылай айтып, қолы бос екенін күле мойындайды.
Образдар мен теңеулер
Мал — көшпелі тұрмыста ең басты еңбек пен қамның белгісі: малы бар адамның таңертеңнен кешке дейін тынымы жоқ. Ауру — адамды амалсыз үйге байлайтын себеп. Халық осы екі нәрсенің екеуі де жоқ кісіні көрсетіп, бос уақыттың адамды қалай зеріктіретінін, тіпті еріншек ететінін күлкімен жеткізеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл сөз жұмысы да, міндеті де жоқ, уақытын бос өткізіп жүрген адамға айтылады. Мысалы, демалысқа шығып, үш күннен кейін не істерін білмей, телефон ақтарып отырған жігітке ағасы күліп осы мақалды айтады. Ал сау дене мен бос уақыт — шын мәнінде үлкен байлық, оны пайдалы іске жұмсаған жөн.
Aýyraıyn dese aýrýy joq.