Бағайын десе малы,
Ауырайын десе ауруы жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның тұрмысы бір қарағанда тәуір, бай-берекелі көрінсе де, оның өзіне орынсыз мін тағып, сынай беретіндер болатынын меңзейді. «Бағайын десе малы» дегені — байлығы да, дәулеті де бар деген ишара. Ал «Ауырайын десе ауруы жоқ» дегені — соған қарамастан, жамандауға себеп табылмайды, дені сау, кінәсі аз, мінсіз адамға сөз өтпейді деген астарлы ой.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — тек төрт түлік емес, жалпы дәулет, ырыс, баршылықтың бейнесі. «Ауру» сөзі тура мағынада дертті білдірмейді, ауыспалы түрде мін, кемшілік, айып деген ұғымда қолданылған. Яғни мақал адамның сыртқы байлығын да, ішкі саулығын да айтып, «міні жоқ, жамандауға ілік таптырмайтын» жанды сипаттайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өз ісін адал істеп, ешкімге зияны тимейтін, жағдайы жақсы адамның үстінен өсек айту орынсыз екенін білдіру үшін айтылады. Мысалы, бір кәсіпкер ауылға демеушілік жасап, жастарға жұмыс беріп жүрсе де, кей адамдар оны әдейі міней берсе, «Бағайын десе малы, ауырайын десе ауруы жоқ» деп, оның жамандығы жоқ екенін айтады.
Aýyraıyn dese aýrýy joq.