Бай байыған сайын қалтырайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: байлығы көбейген адам байлығын жоғалтып аламын деп қорқып, абайлап, кейде тіпті мазасыз күйде жүреді. Астарлы мағынасы: мол дүние адамға еркіндік әкелгенімен, онымен бірге уайым да көбейеді; байлық артқан сайын адам сақтыққа, есепке, қауіптен қорғануға көбірек мәжбүр болады. Яғни, көп мал-мүлік адамның көңілін тыныштандырмай, керісінше жауапкершілігін арттырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қалтырайды» сөзі дененің тоңғаннан дірілдеуін ғана емес, ішкі қорқыныш пен сенімсіздікті білдіреді. «Бай» образы — тек дәулетті адам емес, мол дүниенің иесі. Халық бұл арқылы байлықтың сырттай көрінетін қызығынан гөрі, оның ішкі салмағы ауыр екенін аңғартады. Яғни, дүние көбейген сайын оны сақтаудың машақаты да көбейеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал бизнесі кеңейген, үйі, көлігі, ақшасы көбейген адамға да қатысты айтылады. Мысалы, кәсіпкер табысы артқан сайын алаяқтықтан, салықтан, бәсекеден, шығыннан көбірек алаңдайды. Сондықтан мақал адамды байлыққа мастанбауға, сабырлы болып, ақшаны дұрыс басқаруға шақырады.