Жақсылық, жамандық туралы 2195
Жақсылық пен жамандық туралы мақал-мәтелдер өмірлік таңдау, мінез, адамгершілік пен жауапкершілікті ұқтырады.
2195
Мақал-мәтел
723.2K
Қаралым
329
Орташа
Сұрыптау:
Жетім қозы емеген.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: анасыз қалған жетім қозы еміп, тоя алмайды, өйткені оны бағап-қағып…
Тікен өскен жерге тікенек шығады,
Гүл өскен жерге гүл шығады.
Гүл өскен жерге гүл шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өскен ортасы мен көрген тәрбиесінің мінезіне, болмысына тікелей әсер ететінін…
Ақымақ тойынса, туысқанын танымайды
Ақылды тойынса, тәубесінен жаңылмайды.
Ақылды тойынса, тәубесінен жаңылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі мінезі тоқшылықта, молшылықта немесе жақсы жағдайда байқалатынын айтады. Ақымақ…
Қасқырдың ойлағаны - арамдық,
Қойдың ойлағаны - амандық.
Қойдың ойлағаны - амандық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен мінезді астарлап салыстырады. Қасқыр — жыртқыштықтың, қатігездік пен зұлым ниеттің…
Быламық ішейін деген асым ба еді,
Тоқсан көрейін деген жасым ба еді.
Тоқсан көрейін деген жасым ба еді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам өзі ұнатпаған, әлсіз, жұғымсыз асты «бұл мен ішетін ас па еді?» деп…
Қалмақ жүрген жерде салмақ бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір жерге қауіпті, өктем немесе ойсыз мінезді адам келсе, сол ортада…
Түн болма, күн бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — түн сияқты қараңғы, салқын, ауыр күйде қалма, күн сияқты жарық, жылы…
Пұшыққа айна ұсынсаң, ашуландырасың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы кемшілігі бар, бірақ онысын көтере алмайтын адамға кемшілігін бетке баспа дегенді…
Жаманға жан жуымас,
Жалқауға мал жуымас.
Жалқауға мал жуымас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман мінезді, теріс пиғылды адамнан жұрттың қашық жүретінін білдіреді. «Жаманға жан жуымас»…
Сұқ семірмес, ұры байымас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында да, астарлы мағынасында да бір шындықты айтады: өзгенің несібесіне қол…
Екі жасты қосқанның сауабы бар,
Екі жасты айырғанның обалы бар.
Екі жасты айырғанның обалы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі жастың басын қосып, отбасын құруға жәрдемдескен адамның ісі сауапты екенін айтады. Ал…
Жарлының аузы аққа тисе, мұрны қанайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей адамның аузы ақ тағамға, яғни сүт, қаймақ, май сияқты дәмді асқа…
Түймедейді түйедей етеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұсақ нәрсені үлкейтіп көрсету, болмашыны үлкен қылып айту дегенді білдіреді. Тура…
Жетім баланың еншісі - қотыр тай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жетім қалған балаға берілетін сыбаға, үлес көбіне жұпыны, қадірі аз нәрсе…
«Тоба! Тоба!>> тоң майды да ит жейді екен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірде күтпеген, тіпті адам ойына кірмейтін құбылыстар болатынын білдіреді. Тура мағынасында…
Қауынның пәлегі ащы, түйнегі тұщы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қауынның сабағы, яғни пәлегі ащы болады, ал жемісінің өзі тәтті, тұщы…
Жаманның ойыны да жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман мінезді, теріс пиғылды адамның ісі де, сөзі де, ермегі де жақсылыққа апармайтынын…
Қайғысыз қара суға семіреді.
Негізгі мағынасы Қайғысы, уайымы жоқ адам кейде тіршілікке салғырт қарап, барға мәз болып, әрекетсіздікке салынады…
Иттің құлы - итбақай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында иттің соңынан еріп, соның айтқанын екі етпейтін адамды меңзейді. Астарлы…
Көпті сыйлағаның - өзіңді сыйлағаның.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көпшілікке, ел-жұртқа құрмет көрсетсең, сол құрмет өзіңе де қайтады…
Аласаны атқа санама,
Жақсыны жатқа санама.
Жақсыны жатқа санама.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы көрініске не алыстағы атаққа қарап бағаламауды ескертеді. «Аласаны атқа…
Сыйлағанды сыйла,
Илегенді иле.
Илегенді иле.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға көрсетілген құрмет пен ізеттің өтеуін қайтару керек екенін білдіреді. Біреудің сыйын…
Бөрінің аузы жесе де қан, жемесе де қан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бөрі олжа жесе де, жемесе де аузы қан болып көрінеді. Астарлы мағынасы…
Аласаны атқа санама,
Жаманды затқа санама.
Бір сынаған жаманды,
Екінші рет сынама.
Жаманды затқа санама.
Бір сынаған жаманды,
Екінші рет сынама.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аласаны — бойы аласа, әлсізді, жаманды — мінезі нашар, сенімсіз адамды…
Сынаманың сұлу сөзі,
Су түбіне кетірер.
Қыздырманың қызыл тілі,
Сүйгеніңнен кетірер.
Су түбіне кетірер.
Қыздырманың қызыл тілі,
Сүйгеніңнен кетірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды асығыс айтылған, ойланбай сөйлеген сөзден сақтандырады. «Сынаманың сұлу сөзі»…
Жақсы ниет - жарым ырыс.
Негізгі мағынасы Жақсы ниет — істің бастауы, ал адал ой мен ізгі пиғыл адамның жолын ашатын үлкен күш. Мақал тура…
Балық аулай алмаған суды лайлар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — балық ұстай алмаған адам суды әдейі лайлап, балықты көруге және ұстауға…
Мейірімділік - жүректен,
Мейірімсіздік - білектен.
Мейірімсіздік - білектен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мейірімділіктің шын төркіні адамның жүрегінде екенін айтады. Яғни адам біреуге қамқор болса…
Жаман ағайын күншіл,
Жақсы ағайын сыншыл.
Жақсы ағайын сыншыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайынның екі түрлі болмысын салыстырады. «Жаман ағайын күншіл» дегені — жақыныңның…
Көп қайда болса, шындық сонда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көп адам жиналған жерде шындық та сол жерде деген ойды білдіреді. Астарлы…
Тау бұлағымен көрікті,
Бұлақ құрағымен көрікті.
Бұлақ құрағымен көрікті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — таудың сәні оның бұлағымен, ал бұлақтың көркі оның жағасындағы құрағымен…
Жаман туыстан жат артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман, сыйы аз, кесірі тиетін туыстан гөрі, бөтен адам кейде артық болуы…
Қатын өлді - қамшының сабы сынды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында бір адамның қайтыс болуын құралдың сынуымен салыстырып айтқандай көрінеді…
Сұрап алған аурудың емі табылмас.
Негізгі мағынасы Сұрап алған аурудың емі табылмас дегені — өз еркімен, саналы түрде сұрап алған, өзіне өзі жүктеп алған…
Сараң да бір, сасық су да бір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сараң адамды жағымсыз, пайдасыз нәрсеге теңеп отыр. Тура мағынасында «сараң» да, «сасық су»…
Пейіліңді кеңге сал,
Қырманыңды дөңге сал.
Қырманыңды дөңге сал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды кеңпейілді, жомарт, қолы ашық болуға үндейді. Тура мағынасында — қырманы қуаң, биік…
Қабағанға қаптырма,
Тебегенге тептірме.
Тебегенге тептірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды мінезі қатал, ызақор, зиян келтіруге дайын кісімен орынсыз жақындаспауға шақырады…
Қызға бергенді қыз өтер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қыз баланың жасауы, киімі, оған берілген дүние-мүлкі өзімен бірге кетеді…
Шыдамның да шегі бар.
Негізгі мағынасы Шыдам — адамның сабыр сақтап, қиындыққа төзуі. Бұл мақал адам қанша төзімді болса да, оның да бір шегі…
Ай ортақ, Күн ортақ.
Негізгі мағынасы «Ай ортақ, Күн ортақ» деген мақалдың тура мағынасы — аспандағы ай мен күн бір ғана адамға емес, барша…
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер сен…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Ас біреудікі болғанмен қарын өзіңдікі,
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ас-су біреудің дастарқанынан, өзгенің қолынан келуі мүмкін, ал оны…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Бұл санаттағы мақал-мәтелдер жақсылық пен жамандықтың ара-жігін айқындап, адам баласын ізгілікке, адалдыққа және сабырға үндейді. Қазақ даналығы жақсылықтың қайтарымы болатынын, ал жамандықтың түбі өкінішке апаратынын қысқа да нұсқа тіркестермен жеткізеді.
Жинақта достық, қиянат, кешірім, ниет, сөз бен іс бірлігі сияқты тақырыптар жиі кездеседі. Мұндай мақалдар күнделікті өмірде дұрыс шешім қабылдауға, жақсы мінез қалыптастыруға және жаман әдеттен сақтануға бағыт береді.
Жинақта достық, қиянат, кешірім, ниет, сөз бен іс бірлігі сияқты тақырыптар жиі кездеседі. Мұндай мақалдар күнделікті өмірде дұрыс шешім қабылдауға, жақсы мінез қалыптастыруға және жаман әдеттен сақтануға бағыт береді.