Байлық мұрат емес,
Кедейлік ұят емес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам үшін ең басты өлшем байлық та, кедейлік те емес екенін айтады. Бай болып кету — өмірдің түпкі мұраты емес, өйткені мал-мүлік адамның адамдық қасиетін толық ашпайды. Ал кедей болу — ұят нәрсе емес, себебі жоқшылық адамның кінәсі емес, кейде уақытша жағдай, тағдыр, еңбек жолы немесе мүмкіндікке байланысты болады. Мақалдың астарында «адамның қадірі байлығымен емес, мінезі, еңбегі, ар-ұятымен өлшенеді» деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «байлық» — тек ақша мен дүние емес, жалпы молшылықтың белгісі. Ол адамның көздеген мақсатындай көрінгенімен, шын мәнінде өткінші нәрсе екенін меңзейді. «Кедейлік» — таршылық, жоқшылық, тұрмыстың ауырлығы. Халық оны масқара емес, өмірдің бір сыны деп таниды. Яғни бұл екі ұғым бір-біріне қарсы қойылып, материалдық жағдайдың адамдық құндылықтан төмен тұратыны көрсетіледі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақалды табысы аз адамды кемсітпеу, өзгені байлығына қарап бағаламау үшін қолдануға болады. Мысалы, жас маман алғашқы жұмысында аз жалақы алса да, оның еңбегі мен талпынысы құнды. Сол себепті ол ұялмай, тәжірибе жинап, адал еңбек етуі керек.
Kedeılik uıat emes.