Жақсылық, жамандық туралы 2195
Жақсылық пен жамандық туралы мақал-мәтелдер өмірлік таңдау, мінез, адамгершілік пен жауапкершілікті ұқтырады.
2195
Мақал-мәтел
723.2K
Қаралым
329
Орташа
Сұрыптау:
Игіліктің ерте, кеші жоқ.
Негізгі мағынасы Игі іс жасауға, жақсылыққа ұмтылуға уақыт кешігіп қалмайды. Адам қай кезде де қайырымды болып, пайдалы…
Берместің сылтауы көп.
Негізгі мағынасы Берместің сылтауы көп деген мақал сараң, қолынан келсе де, бергісі келмейтін адамның ақталуы…
Жақсы сөйлесе, аузынан гүл төгілер,
Жаман сөйлесе, аузынан жын төгілер.
Жаман сөйлесе, аузынан жын төгілер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің адам мінезін, ішкі дүниесін айқындайтынын білдіреді. Жақсы адам жылы, сыпайы, ойлы…
Асу-асу белдер бар,
Аса алмаса ат өлсін.
Ағайынмен тату бол,
Айыра алмай жат өлсін.
Аса алмаса ат өлсін.
Ағайынмен тату бол,
Айыра алмай жат өлсін.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасында асу мен бел – жолдағы қиын өткелдер, ал ат – сол жолды еңсеретін серік…
Әйелдің шашы ұзын, ақылы қысқа.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы әйелдің шашының ұзындығын айтып тұрса, астарлы мағынасы — кейбір адамдар…
Іштен шыққан сұр жылан.
Негізгі мағынасы «Іштен шыққан сұр жылан» деген мақал туған ортаңнан, өз ішіңнен шыққан адамның зияны бөтеннен де ауыр…
Жыланды өлтіргеннің сауабы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жылан адамға қауіп төндіретін жәндік, оны өлтіру арқылы адам өзіне және…
Адамға адам жат емес.
Негізгі мағынасы «Адамға адам жат емес» деген мақалдың тура мағынасы — әр адам өзге адамнан бөлек, жат, сырт емес…
Әкім әділ болмаса, халық бұзылады,
Сауда әділ болмаса, нарық бұзылады.
Сауда әділ болмаса, нарық бұзылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әділдіктің қоғам өміріндегі ең басты өлшем екенін айтады. Тура мағынасында, әкім әділ…
Сыныққа сылтау іздейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір істі түзетудің, кінәні мойындаудың орнына, өз әлсіздігін ақтауға тырысатынын…
Жақсылық ағаш басында,
Жамандық аяқ астында.
Жамандық аяқ астында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсылықтың биік, асыл, қадірлі қасиет екенін, ал жамандықтың төмен, лас, қадірсіз іс екенін…
Тентек шоқпар жинар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тентек, бұзақы адам қолына шоқпар алып, күш көрсетпек болады. Астарлы…
Кірді сумен жуады, суды немен жуады?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кірді сумен жуамыз, ал судың өзін немен тазартуға болады деген сұрақ…
Атыңа ауыр жүк артпа,
Анаңа ауыр сөз айтпа.
Анаңа ауыр сөз айтпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға екі үлкен аманатты — жан серігі болған ат пен ардақты анаға жауапкершілікпен қарауды…
Ауыр істің салмағы білекке түсер,
Ауыр сөздің салмағы жүрекке түсер.
Ауыр сөздің салмағы жүрекке түсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның басына түскен қиын істің де, ауыр сөздің де өз салмағы бар екенін айтады. Тура…
Қасқырдан қайрат кетсе,
Ешкіні «апа», текені «жезде» дейді.
Ешкіні «апа», текені «жезде» дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қайраты кеткен қасқыр әлсізденіп, бұрын жем қылатын ешкіге де батпай, оған…
Досыңмен дос болғанға шаттан,
Досыңмен дұшпан болғаннан сақтан.
Досыңмен дұшпан болғаннан сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды достықты қадірлеуге, ал араздыққа жол бермеуге шақырады. Тура мағынасында, досыңмен…
Біреуге өлім тілегенше,
Өзіңе өмір тіле.
Өзіңе өмір тіле.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жамандық ойлама, өзіңе және өзгеге жақсы тілек тіле деген өнеге береді. Біреудің…
Адамның жаманы бар,
Күннің жаманы жоқ.
Күннің жаманы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамда жаман қасиет те, жақсы қасиет те болады, ал күннің өзі жаман…
Өтіріктің құйрығы бір тұтам.
Негізгі мағынасы Өтірік қанша әдемі айтылғанымен, оның шындығы тез ашылады. Мақалдың тура мағынасы — өтіріктің…
Аузын қу шөппен сүрткен.
Негізгі мағынасы «Аузын қу шөппен сүрткен» деген мақал өте үнемшіл, тар жерден шықпайтын, артық шығынға жаны қимайтын…
Сыйласқанның суын іш.
Негізгі мағынасы «Сыйласқанның суын іш» деген мақал адамдармен жақсы қатынас жасап, кішіпейіл, ізетті болудың пайдасын…
Куәлі істі куә табар,
Куәсіз істі күмән табар.
Куәсіз істі күмән табар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір істің шындығын дәлелдейтін куә болса, соған сенуге болады; ал куә жоқ…
Нысап сайын береке.
Негізгі мағынасы «Нысап сайын береке» деген мақал адамның қанағатшыл, әділ, ынсапты болуы береке-бақытқа жеткізетінін…
Асы жоқ алтын аяқты,
Алтынын ал да, отқа жақ.
Алтынын ал да, отқа жақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тамағы жоқ, бірақ аяғы алтыннан жасалған қымбат ыдыстың да пайдасы шамалы…
Ондай-ондай хан қызында да болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның қызы сияқты ең мәртебелі, тәрбиелі деген адамның өзінде де…
Мысыққа ойын керек, тышқанға өлім керек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — мысыққа аңдып ойнау, тышқанға сол ойынның соңы өлім болатынын білдіреді…
Досыңмен дос болғанға шаттан,
Дұшпанмен дос болудан сақтан.
Дұшпанмен дос болудан сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға дос таңдауда да, қарым-қатынаста да байыппен қарауды ескертеді. Шын досың болса…
Күңге күле қарасаң,
Көйлегіне жамау сұрайды.
Көйлегіне жамау сұрайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — күңге жылы жымиып, тым еркелетіп қарасаң, ол оны өзіне берілген кеңшілік…
Ұры басқаның малын жейді,
Өзінің арын жейді.
Өзінің арын жейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрлықтың түбі жақсылыққа апармайтынын ескертеді. Тура мағынада ұры бөтеннің малын алып…
Отанға опасыздық еткенің - өз түбіңе жеткенің.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — Отанға сатқындық жасаған адам ақырында өзіне де, өз өміріне де зиян…
Ағын судың арамдығы жоқ.
Негізгі мағынасы Ағын судың арамдығы жоқ деген мақалдың тура мағынасы — тоқтамай ағатын су лайланса да, ағып бара жатып…
Ашу бар жерде ақыл тұрмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашуға ерік берген адам дұрыс ойлай алмайтынын білдіреді. Тура мағынасында, ашу жүрген жерде…
Мал сақтама, ар сақта.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — малды көбейтуге ғана ұмтылма, ең алдымен ар-ұятты сақта деген ой. Астарлы…
Сұмырай келсе су құрыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сұмырай, яғни сұрқия не кесірлі адам келсе, су да құрғап қалады дегендей…
Жақсының күнде бір үйі кеңиді,
Жаманның күнде бір үйі кемиді.
Жаманның күнде бір үйі кемиді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамды ел-жұрт құрметтеп, үйіне жиі келіп-кетеді, сондықтан оның…
Алтын алма, алғыс ал,
Алғыс алтын емес пе.
Алғыс алтын емес пе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның алған дүниесіне емес, көрген жақсылығына, еткен қызметіне шынайы ризалық білдірудің…
Тоқал ешкі мүйіз сұраймын деп
Құлақтан айырылыпты.
Құлақтан айырылыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз қалпына разы болмай, орынсыз артық нәрсе қуса, барынан да айырылып қалатынын ескертеді…
Досыңа ат берме,
Ат берсең, ақырын жүр деме.
Ат берсең, ақырын жүр деме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал досқа бір нәрсе берсең, кейін оның еркіндігін шектеме, ұсақ мінез көрсетпе деген ойды…
Адам - адамға пана.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адам екінші адамға қорған, тірек, сүйеніш бола алады деген сөз…
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер сен…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Ас біреудікі болғанмен қарын өзіңдікі,
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ас-су біреудің дастарқанынан, өзгенің қолынан келуі мүмкін, ал оны…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Бұл санаттағы мақал-мәтелдер жақсылық пен жамандықтың ара-жігін айқындап, адам баласын ізгілікке, адалдыққа және сабырға үндейді. Қазақ даналығы жақсылықтың қайтарымы болатынын, ал жамандықтың түбі өкінішке апаратынын қысқа да нұсқа тіркестермен жеткізеді.
Жинақта достық, қиянат, кешірім, ниет, сөз бен іс бірлігі сияқты тақырыптар жиі кездеседі. Мұндай мақалдар күнделікті өмірде дұрыс шешім қабылдауға, жақсы мінез қалыптастыруға және жаман әдеттен сақтануға бағыт береді.
Жинақта достық, қиянат, кешірім, ниет, сөз бен іс бірлігі сияқты тақырыптар жиі кездеседі. Мұндай мақалдар күнделікті өмірде дұрыс шешім қабылдауға, жақсы мінез қалыптастыруға және жаман әдеттен сақтануға бағыт береді.