Бай - жарлының бақташысы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бай мен жарлының ара-қатынасын көрсететін бұл мақалдың тура мағынасы — дәулетті адам кедейдің қамын ойлап, оған пана, қорған болуға тиіс деген ой. Астарлы мағынасы — қоғамда байлығы бар кісі әлсізге үстемдік етпей, керісінше қолдау көрсетіп, әділдік пен мейірім танытуы керек. Яғни байлықтың шын қадірі тек жинауда емес, оны жұрт игілігіне жұмсауда.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бақташы» сөзі тікелей мал бағатын адамды емес, қорғаштаушы, сақтаушы, қамқоршы деген бейнені білдіреді. «Бай» — қолында мүмкіндігі бар, ықпалды адам. «Жарлы» — тұрмысы төмен, қорғансыз жан. Осы екі образ арқылы халық күшті мен әлсіздің арасындағы адамгершілік міндетті ұғындырған. Бай бақташы сияқты жарлыны шет қалдырмай, бағып-қағып, жәрдем беруге тиіс.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал әлеуметтік жауапкершілікке, қайырымдылыққа және әділ басшылыққа қатысты айтылады. Мысалы, жағдайы жақсы кәсіпкер өз ауылындағы аз қамтылған отбасыларға оқу құралын алып беріп, жұмысқа тартса, жұрт мұны осы мақалдың мәніне сай іс деп бағалайды.